امیرعلی رشیدی

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی فرصت های همکاری آموزشی ایران در بستر ابتکار کمربند و جاده انجام شد و برای نخستین بار از ترکیب روش های کیفی و کمی به صورت دوسطحی بهره می گیر که در گام نخست، از طریق مصاحبه با 25 متخصص حوزه سیاست گذاری آموزش، مدیریت، کارآفرینی و جغرافیا، ده مضمون کلیدی شناسایی شده اند: تبادل آکادمیک، زیرساخت دیجیتال، عدالت آموزشی، دیپلماسی فرهنگی، تولید دانش منطقه ای، هماهنگی نهادی، توسعه برنامه درسی مشترک، توانمندسازی اقتصادی، تأمین منابع، و چالش های فرهنگی و زبانی. در مرحله دوم، با استفاده از تکنیک دیمتل، روابط علّی و معلولی میان مضامین تحلیل شد. یافته ها نشان داد که مضامینی چون زیرساخت دیجیتال (عددهای داخل پرانتز نشان دهنده اولویت بالای آن ها در تحلیل دیمتل هستند) مانند زیرساخت دیجیتال (13.76)، دیپلماسی فرهنگی (13.58)، و توسعه برنامه درسی مشترک (13.30) در زمره عوامل علّی و پیشران قرار گرفته اند. این اعداد نشان دهنده اهمیت و اولویت نسبی این مضامین در فرایندهای پیشنهادی تحقیق است. در حالی که مضامین دیگر مانند عدالت آموزشی (11.20)، تأمین منابع (13.15) و تولید دانش منطقه ای (12.10) بیشتر نقش معلول و وابسته دارند. همچنین چالش های فرهنگی و زبانی موانع مؤثر بر تعاملات دانشگاهی به شمار می روند، اما راهکارهایی نظیر تقویت زیرساخت دیجیتال (13.76)، آموزش آنلاین (13.82)، و انعقاد توافق نامه های چندجانبه می توانند در کاهش اثرات آن ها مؤثر باشند. نتایج پژوهش بر ضرورت نگاه سیستمی، آینده نگر و علّی محور در سیاست گذاری آموزشی ایران تأکید دارد و بر این مبنا، اولویت دهی به مؤلفه هایی چون تبادل آکادمیک (12.14) و زیرساخت دیجیتال (13.76) نقش کلیدی در موفقیت همکاری های علمی منطقه ای خواهد داشت.