میر امین جواهری کوهی

در جهان معاصر، رسانه ها به ویژه سینما، به مثابه یکی از مهم ترین منابع نمادین، نقشی محوری در مدیریت افکار عمومی و بازتولید نظم گفتمانی ایفا می کنند. این مقاله با تمرکز بر مفهوم مرگ داوطلبانه (شهادت/انتحار) و با هدف تحلیل نحوه ی بهره گیری از منابع نمادین در چارچوب سیاست های فرهنگی، به مطالعه ی تطبیقی سینمای جمهوری اسلامی ایران و هالیوود در دوره ی پس از یازده سپتامبر می پردازد. چارچوب نظری پژوهش، تلفیقی از سطوح اجتماعی فرهنگی، پدیدارشناسانه و گفتمانی ایدئولوژیک است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر نمونه گیری هدفمند بوده و فیلم های شاخصی از دو نظام سینمایی مورد تحلیل قرار گرفته اند. یافته ها حاکی از آن است که در سینمای ایران، شهادت به مثابه کنشی متعالی، فداکارانه و مبتنی بر ارزش های دینی و هویت ملی بازنمایی می شود، در حالی که انتحار کنشی فردگرایانه، نامشروع و مطرود ترسیم می گردد. در مقابل، هالیوود با ترسیم تقابل میان قهرمان/شهید آمریکایی و انتحارکننده ی خاورمیانه ای، به بازتولید گفتمان امنیت ملی و مدیریت برداشت های عمومی می پردازد. این مقاله نشان می دهد که مرگ داوطلبانه در هر دو نظام سینمایی، به مثابه ابزاری روایی در خدمت مشروع سازی خشونت، ترسیم مرزهای هویتی، و هدایت عواطف جمعی عمل می کند. بدین ترتیب، سینما به مثابه نهادی فرهنگی، نقشی کلیدی در مدیریت منابع نمادین در نظام های قدرت و حکمرانی ایفا می نماید.