ریحانه شعاع کاظمی

در شرایط بحرانی، بروز رفتارهایی مانند خرید پانیک به عنوان واکنش های روان شناختی و هیجانی میان مصرف کنندگان رایج است. این رفتارها معمولاً از ترس، اضطراب و احساس بی ثباتی ناشی می شوند و می توانند پیامدهایی مانند کمبود کالا، افزایش قیمت و فشار روانی در جامعه ایجاد کنند. هدف این پژوهش بررسی تاثیر کمیابی درک شده و فقدان کنترل درک شده بر رفتار خرید پانیک در بحران در میان مصرف کنندگان ایرانی است. متغیرهایی نظیر هنجار اجتماعی، تأثیر اجتماعی، کمیابی درک شده و فقدان کنترل درک شده بررسی شدند. پژوهش به روش توصیفی-همبستگی و با استفاده از پرسش نامه استاندارد روی نمونه ای ۳۸۴ نفری از شهروندان گیلانی انجام شد. داده ها با مدل یابی معادلات ساختاری (SEM) تحلیل گردید. نتایج نشان داد هنجارهای اجتماعی و تأثیر اجتماعی اثر معناداری بر افزایش کمیابی درک شده دارند. همچنین، کمیابی درک شده و احساس فقدان کنترل به طور مستقیم با خرید پانیک مرتبط بودند، اما نقش تعدیل گرانه فقدان کنترل تأیید نشد. این یافته ها می توانند در طراحی مداخلات رفتاری و سیاست گذاری در شرایط بحران مؤثر باشند.