احمد بخشایشی اردستانی

مفهوم آزادی به عنوان محوری ترین مسئله در فلسفه سیاسی و اخلاقی، همواره در کانون توجه مکاتب فکری مختلف قرار داشته است. تمایز در تعاریف ارائه شده از آزادی عمدتاً ناشی از تفاوت در مبانی انسان شناختی هر مکتب است. در این میان، آرای جان استوارت میل به عنوان نماینده برجسته لیبرالیسم غربی و اندیشه های مرتضی مطهری به عنوان متفکر نامدار اسلامی، از جایگاه ویژه ای برخوردار است. این پژوهش با هدف تبیین نسبت میان عقلانیت و سعادت در مبانی انسان شناختی آزادی، به مطالعه تطبیقی آرای جان استوارت میل و مرتضی مطهری می پردازد. با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به متون اصلی این دو اندیشمند، یافته های تحقیق نشان می دهد که در منظومه فکری میل، عقلانیت خودبنیاد انسانی جایگاه محوری دارد و سعادت به مثابه امری زمینی و تجربی، در پرتو انتخاب های عقلانی فرد تحقق می یابد. در این چارچوب، آزادی عمدتاً به معنای «آزادی از» مداخله (آزادی منفی) فهمیده می شود که بستر لازم برای انتخاب های عقلانی فرد فراهم می سازد. در مقابل، در اندیشه مطهری، سعادت به عنوان غایتی متافیزیکی و الهی، جهت دهنده عقلانیت است و آزادی در قالب «آزادی برای» شکوفایی فطرت (آزادی مثبت) معنا می یابد. این تفاوت بنیادین در نسبت عقلانیت و سعادت، ریشه در مبانی انسان شناختی متمایز این دو اندیشمند دارد؛ درحالی که انسان شناسی میل سکولار و عقل محور است، انسان شناسی مطهری دینی و فطرت محور می باشد.

بازار تهران در دهه اول انقلاب با حضور درصحنه و پشتیبانی های خود به تثبیت و استقرار نظام تازه تأسیس جمهوری اسلامی کمک زیادی کرد. بازاریان همچنین نیروها و جریان های انقلابی را برای فعالیت های سیاسی و بصیرت افزایی و مقابله با توطئه ها و تهدیدهای دشمنان و گروهک های ضدانقلاب پشتیبانی نمودند. این پژوهش می تواند از ضعف پشتیبانی اجتماعی مسئولان کشور جلوگیری نماید. هدف تحقیق و به تبع آن سؤال اصلی این است که نقش بازار تهران در سیاست در دهه اول انقلاب اسلامی ایران چه بوده است؟ در این تحقیق از روش توصیفی تحلیلی استفاده شده. یافته های تحقیق نشان می دهد بازار تهران در دهه اول انقلاب با حمایت از پیروزی انقلاب اسلامی و تثبیت نظام اسلامی، از طریق مشارکت در سیاست و حکمرانی، حضور پرشور در انتخابات و اجتماعات طرفداری از انقلاب و ارزش های آن، مشارکت فعال در پشتیبانی از رزمندگان در دفاع مقدس و کمک به دستگاه های حاکمیتی در نقش حامی و هدایتگری و کنشگری فعال عمل کرده است. بازار تهران همواره در ارتباط مستقیم با رهبر کبیر انقلاب و جریان انقلابی بوده و در بسیج عمومی و تأمین پشتیبانی موردنیاز اجتماعات مردمی و رونق بخشیدن به اقدامات دستگاه های حاکمیتی مؤثر بوده است.

مقاله حاضر به بررسی نقش بازار در سیاست و تحولات سیاسی با تمرکز بر دهه ی چهارم انقلاب اسلامی ایران پرداخته است. این دوره زمانی، به دلیل تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، شرایط خاصی را در نحوه تعامل میان بازار و سیاست به وجود آورد. بازار به عنوان یک بازیگر تعیین کننده در فرآیند تصمیم سازی، تصمیم گیری و اقدامات سیاسی و اجتماعی دیده می شود و تأثیرات متقابل بازار و حکومت در متن حوادث قرار دارد. تأثیر سیاست های اقتصادی دولت بر بازار و به تبع آن، تأثیرات بازار بر سیاست های دولتی و روند تحولات سیاسی کشور از حساسیت خاصی برخوردار گردید. علاوه بر این، نقش نهادهای مدنی و اجتماعی در شکل گیری سیاست های اقتصادی و مدیریت بازار قابل توجه است و تأثیرگذاری شبکه های اجتماعی و فعالیت های اقتصادی غیررسمی بازاریان در تحولات سیاسی نیز برجسته بوده است. سؤال اصلی این است که بازار تهران در تحولات سیاسی دهه چهارم جمهوری اسلامی چه نقشی داشته است؟ برای پاسخ به این سؤال از روش توصیفی تحلیلی استفاده شد، نظریه نهادگرایی و نظریات معطوف به بازار و سیاست در تحلیل و بررسی مورد توجه بوده است. از ابزار مطالعات کتابخانه ای و بررسی اسناد بهره گرفته است. یافته ها حاکی از آن است که در دهه چهارم، نقش بازار در سیاست به صورت ترکیبی از حامی - چالش گر مشهود است.

: در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی احزاب و گروه های سیاسی به انحاء مختلف کوشیدند در روند تدوین و تصویب قانون اساسی نقش ایفا کنند و خواست ها و انتظارات سیاسی- فکری خود را در متن و محتوای قانون اساسی بگنجانند. لذا قانون اساسی و مباحث پیرامون آن به مهمترین کانون منازعه گفتمان های دخیل در انقلاب تبدیل شد. بر همین اساس کاوش در نحوه تاثیرگذاری مبانی فکری و ایدئولوژی احزاب و گروه های سیاسی دخیل در ساختار قدرت (با تاکید بر نهضت آزادی) در روند تدوین و تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی پرسش اصلی این تحقیق را رقم می زند نتایج بررسی های صورت گرفته نشان می دهد تفاوت در مبانی فکری و ایدئولوژی احزاب و گروه های سیاسی دخیل در قدرت از مهم ترین عوامل تاثیرگذار درمنازعات گفتانی در روند تدوین و تصویب قانون اساسی بوده است. در این مقاله از روش کتابخانه ای برای گردآوری اطلاعات و از روش تحلیلی و توصیفی نیز برای ارزیابی داده ها استفاده شده است.

در عصر جهانی شدن، فاکتورهای موثر بر اقتدار کشورها در عرصه بین المللی بسیار متنوع اند. برخی از این ها ملموس و برخی ناملموس و از اجزاء قدرت نرم به شمار می روند. در چنین وضعیتی، یکی از پیش ران های اقتدار و قدرت نرم، صنعت توریسم و گردشگری بین المللی است. جمهوری اسلامی ایران می تواند از این قابلیت استفاده کند تا ضمن افزایش اقتدار خویش، چهره واقعی ایران را که پس از انقلاب اسلامی ناامن معرفی شده است، با استفاده از ظرفیت های گردشگری، از طریق دیپلماسی فرهنگی به جهانیان عرضه نماید. در این پژوهش، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و مصاحبه با مسئولین ذیربط سعی شده است تا نقش توریسم در بالابردن اقتدار از طریق دیپلماسی فرهنگی را مورد بررسی قرار دهد. یافته های تحقیق نشان می دهد گسترش توریسم، در افزایش اقتدار کشورها و همچنین در همگرایی فرهنگی و در تعمیق روابط بین دولت ها و ملت ها تاثیر زیادی دارد و این امر، به ویژه در دو دهه اخیر مورد توجه تصمیم گیران نظام قرار گرفته و در سیاست های کلان کشور توجه جدی به آن شده است لیکن این موضوع نیازمند سیاستگذاری دقیق و همچنین حمایت دولت از بخش خصوصی در حوزه گردشگری می باشد.