محمدکاظم اسماعیلی

سلفی گران ایرانی یا قرآنیون با شعار بازگشت به قرآن، باورهایی از امامیه که برگرفته از قرآن کریم، سنت و عقل است را انکار نموده اند. نمونه بارز آن، انکار ارتباط آیه 3 سوره مائده با امامت امیرمؤمنان علی(ع) است که نگارنده تفسیر «تابشی از قرآن»، بر خلاف دیدگاه مجموع دانشمندان شیعه، مقصود از روز را برهه ای از زمان و منظور از یأس را ناامیدی یهود و نصارا نسبت به اسلامِ گسترش یافته، می پندارد و هر گونه پیوستگی آیه اکمال را با امامت، انکار می کند. مقاله پیش رو، با روش توصیفی تحلیلی، تلاش دارد ضمن ارائه تفسیر آیه اکمال، تفسیر «تابشی از قرآن» را نقد نماید. یافته های پژوهش، حاکی از آن است که روش تفسیری قرآن بسندگی و خروج از مبنای تفسیری، از جمله کاستی های تفسیر یادشده است. از سوی دیگر از جهت محتوا، ادعای نگارنده پیرامون سیاق آیه اکمال، زمان نزول آیه، مقصود از «الیوم»، مراد از یأس کافران و چگونگی اکمال دین و رضایت الهی، قابل خدشه است و نتیجه آن که ارتباط وثیق آیه اکمال با امامت امیرمؤمنان(ع) مدلل و دیدگاه مقابل نقادی شده است.

ازجمله مباحث چالش برانگیز در عرصه امامت پژوهی، اصل بودن یا نبودنِ امامت است که روشن شدن آن، تأثیر فراوانی در شناخت جایگاه و منصب امامت و ایمان و کفر کلامیِ انسان ها دارد. ازاین رو چنین پرسشی در پیش روی پژوهشگران قرار می گیرد که شیخ صدوق به عنوان یکی از برجسته ترین دانشمندان مدرسه کلامی قم، نسبت به اصل باوری امامت، چه دیدگاهی دارد؟ وی به عنوان یکی از شاخص ترین محدث متکلمان، همانند بیشتر دانشمندان امامیه، امامت را اصلی از اصول دین می انگارد و با انعکاس آیات، روایات و بیان های اصحاب، به شیوه محدث متکلمان و همچنین با بیان های آشکار، اصل باوری امامت را روشن و مبرهن نموده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، دلایل و شواهد شیخ صدوق را انعکاس داده است که در بیان آیات، آیه 30 سوره بقره و در روایات، ضرورت وجود خلیفه، امام، حجت و عالم در امر شریعت و همچنین روایات مرگ جاهلی بیان شده؛ افزون بر آن که روایات همسانی انکار امامان با انکار خدا و رسول و درنتیجه کفر کلامی منکران نیز ذکر و بر مطرح بودن این دیدگاه در بین اصحاب امامان تأکید شده است.