مهلا اصغرزاده منصوری

مارتین سلیگمن از زمره روان شناسان مثبت نگر به شمار می رود که معتقد است ما نباید برای برقراری آرامش در روان افراد، همیشه به دنبال شرح رنج ها و دردهایی باشیم که روان انسان ها را می آزارند، بلکه گاهی با تقویت رفتارهای مثبت، می توان روان آزرده افراد را بهبود بخشید و آنان را در مسیر بهزیستی قرار داد. هدف روان شناسی مثبت نگر، ایجاد رضایتمندی از گذشته، حال و آینده در درون افراد است. او راهکارهای متعددی برای ایجاد این حس پیشنهاد می دهد که فضایل شش گانه او در این میان از اهمیّت شایان توجهی برخوردار است. این نوشتار با تکیه بر شیوه توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر کتابخانه ای، برآن است تا این فضایل را در داستان «مهمان ناخوانده» فریده فرجام مورد بررسی قرار دهد. بدین منظور، رفتارها و کنش های شخصیت های این داستان، از جهت رعایت فضایل شش گانه، مورد تعمق قرار گرفته اند. دستاورد این پژوهش مبتنی بر این است که فریده فرجام، در این اثر کوتاه در حوزه ادبیات کودک، توانسته برخی از زیرمجموعه های فضایل مثبت شش گانه سلیگمن را در رفتار شخصیت های قصه به تصویر بکشد. کنجکاوی، خلاقیت و روشن بینی، شجاعت، مهرورزی و همکاری، انصاف و برابری، آینده نگری و کنترل رفتار و قدردانی از جمله رفتارهایی هستند که در این اثر برای ایجاد حس رضایتمندی در افراد مؤثر واقع شده اند. این داستان بیانگر همسویی، با نظریات مثبت نگر مارتین سلیگمن است که با هدف ایجاد حس شادمانی و خرسندی از زندگی ارائه شده اند.

کودکان با دنیای حیوانات و عناصر طبیعت، ارتباط تنگاتنگی دارند، ادبیات کودک، از این مهم، سود برده و بسیاری از شخصیت ها و فضای داستانی را از میان حیوانات و عناصر طبیعت انتخاب می کتد. از سوی دیگر، آنیمیسم، شاخص برجسته اسطوره پردازی است که با جاندارانگاری حیوانات، عناصر طبیعت و پدیده های تولید شده توسط انسان، اسطوره را وارد عرصه ادبیات کودک می کند. این مقاله به شیوه تحلیلی- توصیفی، به بررسی و مقایسه چگونگی بازتاب اساطیر در آثار کوزیک اوغلو و فریده فرجام پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که هر دو نویسنده با جاندارانگاری حیوانات و عناصر طبیعت در آثارشان، اسطوره پردازی کرده اند و در این شیوه، ملهم از ادبیات شرق بوده اند. افعال انسانی و احساسات آدمی دو ویژگی هستند که شخصیت های حیوانی داستان ها از آن ها برخوردار هستند و بدین وسیله به مرز اساطیر نزدیک شده اند. آب و باران نیز از عناصر برجسته طبیعت هستند که  به ترتیب در آثار کوزیک اوغلو و فریده فرجام در قالب اسطوره مطرح شده اند. شباهت اساطیر در حوزه ادبیات کودک ایران و ترکیه، بیانگر تأثیر و تأثر نویسندگان در پرداخت اسطوره ها در آثار داستانی کودکان در سراسر جهان است.