ریحانه رضایی

یکی از مهمترین آراء اهل سنت، درمسئله «امامت و رهبری» نظریه «حرمت خروج برحاکم جائر» است که از دیرباز به رغم ناهمخوانی آن با مبانی حاکمیت الهی، به عنوان یک حکم فقهی مورد وفاق اکثریت علمای اهل سنت و الگویی عملی در امرِحاکمیت جوامع اسلامی بوده است. این نظریه اگرچه با مخالفتهایی ازسوی برخی فقهای اهل سنت هم چون ابوحنیفه و متکلمین معتزلی و حتی برخی از علمای اشعری مواجه بوده است؛ اما ازسوی اهل سنت با استناد به برخی روایات و اجماع و یا «مصلحت اندیشی در امر مسلمین» به عنوان یک نظریه، دراندیشه امامت و رهبری جامعه اسلامی مطرح شده که در سالهای اخیر با ایجاد موج بیداری در برخی جوامع اسلامی به چالش کشیده شده است. نتیجه نظریه فوق، تحمیل حاکمان جور و عدم اجرای صحیح دستورات اسلامی در جامعه اسلامی گردید و در طولانی مدت منجر به تحمل سختی ها و محنت های طاقت فرسا بر مسلمین و نفوذ و سیطره بیگانگان و حتی دست اندازیهای فراوان بر فرهنگ و اعتقادات امت اسلامی شد؛ از این رو نقدهای مختلف عقلی، روایی و تاریخی بر این نظریه صورت گرفت. این مقاله نیز به نقد نویی بر این نظریه، براساس آیات قرآن کریم با محوریت تفاسیر اهل سنت پرداخته است و ناهمخوانی آن را با کلام الهی نشان می دهد.

واکاوی سیاست های اتحادیه اروپا در خاورمیانه و جهان، وجود ضعف های اساسی در سطح راهبردی و عملیاتی، کنشگری این نهاد را نشان می دهد. توازن نرم افزارانه و سخت افزارانه در راهبرد عمومی و منطقه ای اتحادیه اروپا از مهم ترین دلایل ایجاد چنین وضعیتی است. سیاست گذاران اروپایی با آگاهی از این واقعیت، هم زمان با امضای «پیمان ماستریخت» در جنبه نظری از ضرورت تقویت قدرت سخت اتحادیه اروپا سخن گفته و سپس حرکت عملی خود را در این زمینه آغاز کردند. با توجه به اهمیت و تأثیر متوازن سازی نرم افزاری و سخت افزاری راهبرد عمومی و خاورمیانه ای اتحادیه اروپا بر منافع ملی ایران، مسئله اصلی این نوشتار، ارزیابی عملکرد اتحادیه اروپا در جهت تحقق هوشمند سازی راهبرد عمومی و خاورمیانه ای این نهاد است. در این نوشتار به این پرسش پاسخ داده می شود که راهکارهای اتحادیه اروپا برای هوشمندسازی راهبرد عمومی و خاورمیانه ای خود چیست و  برای ایران چه ملاحظه هایی در پی دارد؟ در پاسخ، این فرضیه مطرح می شود که اتحادیه اروپا به عنوان یک قدرت نرم و بهره مند از ظرفیت های چشمگیر در حوزه فرهنگ، اقتصاد، سیاست و دیپلماسی عمومی، با استفاده از ابزارهای سخت افزارانه متنوع، به دنبال تقویت قدرت سخت خود است و از این راه می کوشد با ایجاد توازن میان قدرت نرم و قدرت سخت خود، کنش عمومی و منطقه ای خود را هوشمندتر کند. نظریه استفاده شده در این نوشتار نظریه قدرت هوشمند جوزف نای است. همچنین از روش کیفی بر پایه تحلیل محتوا، با بهره گیری از رویکرد تحلیل تاریخی و مقایسه ای و گردآوری داده ها از اسناد تاریخی مربوط با موضوع بهره گرفته شده است. یافته های این نوشتار نشان می دهد اتحادیه اروپا تا تبدیل شدن به یک قدرت هوشمند فاصله زیادی دارد. می توان گفت حضور اتحادیه اروپا در جهان و خاورمیانه، اندکی هوشمند تر شده است. این موضوع برای ایران چالش هایی از جمله افزایش وزن رقیبان منطقه ای مانند شورای همکاری خلیج [فارس] و فرصت هایی مانند بهره گیری از ظرفیت های عملیاتی ایران را به همراه دارد.