منیره خلیلی محله

اساطیر روایات مینوی و قدسی هستند و مربوط به انسان های نخستین می باشند. اسطوره ها در گذر زمان با تکامل فرهنگ و تمدّن بشر، از حالت مینوی خارج شده به صورت حماسه متحوّل می شوند. حماسه شعر بلند روایی است که به توصیف دلاوری هاو پهلوانی های افراد برجسته یک ملّت می پردازد. ایلیاد و شاهنامه به عنوان دو اثر شاهکار حماسی طی قرن ها می درخشند. در ایلیاد آشیل به عنوان ابرمرد حماسی، جایگاه ویژه ای در پیروزی سپاه یونان در برابر تروا دارد و رستم نیز در نقش ابرمرد حماسی شاهنامه، حصاری استوار در برابر دشمنان ایران است. این پژوهش به مقایسه و بررسی شخصیّت آشیل و رستم به عنوان دو پهلوان حماسی می پردازد و کنش ها و خویشکاری های همسان و ناهمسان آنان را با استناد به شواهدی از ایلیاد و شاهنامه بیان می دارد. روش تحقیق به صورت توصیفی - تحلیلی با ابزار کتابخانه ای بوده و داده ها از منابع مکتوب گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که کنش ها و عملکرد هر دو پهلوان در پیشبرد حماسه یونان و ایران تاثیر بسزایی دارد و بدون حضور آنان پیروزی بر دشمنان قابل تصور نیست. نتایج پژوهش نشان می دهد که رستم با خصوصیّاتی چون «یگانه پرستی»، «عشق بی نهایت به وطن»، «نرم خویی» و «اطاعت بی چون از شاهان» فراتر از آشیل می باشد.

بخش عظیمی از اساطیر، پاسخی به ابهامات موجود درباره خلقت است. بشر همواره در پی کشف چگونگی خلقت خود و جهان بوده و شرایط زیستی و اعتقاد به خدایان نخستین، نقش مهمی در انتخاب عناصر ترکیبی آفرینش داشته است. انسان به دنبال شرایط زیستی و اجتماعی، عناصر مادی چهارگانه یعنی آب، باد، خاک و آتش را در زمره مقدسات تصور می کرد. در این میان اعتقاد به وجود از آب و خاک، پررنگ تر است. با توجه به طریق معیشتی کشاورزی و دامداری در نیاز به آب و خاک، باورهای مختلف خلقت از این دو عنصر شکل گرفته و در بسیاری از آثار هنری و ادبی نمودار شده است. اعتقاد به خلقت انسان و جهان از عناصر چهارگانه، ازجمله اساطیری است که در میان روایات و باورهای دینی سامی و هند و ایرانی دیده می شود؛ بنابراین بررسی عناصر چهارگانه در اندیشه اقوام سامی و هند و ایرانی با تکیه بر آثار هنری برجای مانده می توان نکات مهمی را در این باره آشکار سازد. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده های منابع کتابخانه ای انجام شده است.  یافته های پژوهش حاکی از این است که مطالب مربوط به خلقت جهان و انسان از عناصر چهارگانه در اساطیر و باورهای سامی، هند و ایرانی، به وفور یافت می شود و انعکاس روشن آن را می توان در آثار هنری این ادوار مشاهده کرد. اهداف پژوهش ۱. بازشناسی دیدگاه های موجود درباره خلقت جهان و انسان از عناصر چهارگانه در اساطیر و باورهای سامی و هندوایرانی . ۲. واکاوی چگونگی انعکاس باور به عناصر چهارگانه در آثار هنری اقوام سامی و هندوایرانی. سؤالات پژوهش در کدام ادیان به آفرینش انسان از عناصر چهارگانه اشاره شده است؟ باور به نقش عناصر چهارگانه در خلق انسان چه بازتابی در آثار هنری اقوام سامی و ایرانی داشته است؟