احمد ایرانمنش

نظر به وابستگی و پیوند تنگاتنگ یک متن با متون دیگر در پرتو نظریه بینامتنیت، ممکن است ترجمه یک اثر ادبی مترجم را با چالش های متعددی مواجه سازد. چراکه در چهارچوب بینامتنیت و به واسطه آمیختگی متون مختلف، گاهی ساختار متن برگرفته به گونه ای تغییر می یابد که در نهایت تنها محتوای متن اصلی باقی می ماند. از این جهت، چنین شرایطی می تواند امکان تشخیص و انتقال عناصر بینامتنی را برای مترجم، به ویژه مترجم غیربومی، بسیار دشوار یا حتی غیرممکن سازد. ازاین رو، پژوهش حاضر بر آن است تا با به کارگیری روش توصیفی-تحلیلی، عناصر بینامتنی موجود در رمان بوف کور را شناسایی و دسته بندی نموده و با مقایسه عناصر متناظر در ترجمه انگلیسی این اثر، راهبردهای مورد استفاده مترجم و در نتیجه رویکرد وی (بومی سازی یا بیگانه سازی) را مشخص سازد. بدین منظور، ابتدا عناصر بینامتنی موجود در نسخه فارسی اثر نامبرده استخراج شده و سپس، راهبردهای مورد استفاده در ترجمه آن مشخص گردیده است. بر پایه یافته های پژوهش، راهبردهای مورد استفاده مترجم در ترجمه انگلیسی اثر یادشده به ترتیب فراوانی رخداد شامل تغییر حداقل (43 درصد)، جایگزینی (23 درصد)، ترکیب راهبرد ها (18درصد)، تقلیل به معنی (13درصد) و حذف (3درصد) می باشد. افزون بر این، یافته ها نشان می دهد رویکرد اصلی مترجم در انتقال عناصر بینامتنی، بومی سازی بوده است. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که در ترجمه آثار ادبی، میزان تفاوت های فرهنگی میان دو زبان، میزان دانش پیش زمینه ای مترجم و انتظارات او از مخاطب خود، نقش بسزایی در انتخاب راهبردهای ترجمه ایفا می کنند.

قالبِ مفهومی، طرحی از تجربه است که در حافظه بلندمدت جای دارد. بر این اساس، ما قادر به درک معنای واژه ها و ساختارها نخواهیم بود، مگر آنکه از پیش، قالب های مربوطه را در ذهن داشته باشیم. از سوی دیگر، هر قالب مفهومی دارای واژه ها و ساختارهای ویژه ای است که توجه به آن می تواند میزان دقت و تأثیرگذاری در انتقال مفاهیم میان دو فرهنگ را افزایش دهد. هدف پژوهشِ حاضر، بررسی و دسته بندی عناصر فرهنگی موجود در پویانمایی شاهزاده دل ربا بر مبنای مدل لوپز (Lopez, 2002) و مقایسه آن با عناصر متناظر در دوبله فارسی این اثر است تا راهکارهای ترجمه مورد استفاده مترجم شناسایی شده و در نتیجه میزان گرایش وی به بومی سازی و بیگانه سازی در انتقال عناصر فرهنگی میان دو زبان مشخص شود. بنابراین، پس از ارائه تعاریف و دسته بندی مربوطه، قالب های موجود در پویانمایی تعیین و در زیرگروه های تصویری، موقعیتی، متنی، اجتماعی، نهادی و نوعی قرار گرفته است. یافته ها در این بخش، نشان می دهد قالب های اجتماعی و تصویری به ترتیب از بیشترین و کمترین میزان کاربرد در نسخه اصلی پویانمایی برخوردار بوده اند. در مرحله پسین و برای تشخیص راهکار های ترجمه، عناصر فرهنگی مربوط به هر یک از قالب ها با معادلشان در دوبله فارسی مقایسه شده اند. بر این اساس، راهکارهای ترجمه مورد استفاده مترجم در دوبله فارسی پویانمایی شامل نویسه گردانی، گرته برداری، افزایش، توصیف، حذف و معادل فرهنگی بوده و به ترتیب بیشترین و کمترین راهکارهای ترجمه به معادل فرهنگی و افزایش تعلق داشته اند. همچنین رویکرد اصلی مترجم در انتقال عناصر فرهنگی بومی سازی بوده است.