مریم مهرپور

به لحاظ سیاسی برنامه ریزی آموزشی منجر به گسترش دید سیاستمداران و برنامه ریزان در حوزه نظام آموزشی، ایجاد تحول در ساختار اجتماعی و براساس آن از میزان تحقق اهداف مدارس و فاصله آن با وضع مطلوب مطلع شوند. براساس اطلاعات کسب شده سیاستمداران میتوانند به برنامه ریزی مؤثرتر در حوزه آموزش بپردازند. نخستین چالشی که بر سر این راه قرار دارد، تهیه یک فهرست اولیه از شاخصهایی است که رتبه بندی بر مبنای آنها انجام می شود. لذا پژوهش توصیفی- تطبیقی حاضر با هدف مقایسه سیاستگذاری رتبه بندی آموزشی در کشورهای آمریکا و کانادا انجام شده است تا فهرستی از شاخصها برای طراحی یک سیستم جامع آموزشی در ایران استخراج گردد. ابتدا نظام های رتبه بندی در کشورهای منتخب مورد مطالعه، سپس شاخصهای سیستم های رتبه بندی در دو کشور در قالب جداول ارائه شدند. نتایج نشان می دهد که سیستم های رتبه بندی در کشورهای مختلف و حتی یک کشور از شاخصهای متنوعی استفاده میکنند.

هدف پژوهش حاضر، شناسایی عوامل مؤثر در ﻧﻈﺎم رتبه بندی ﻣﺪارس ﻣﺘﻮسطه دوره دوم و طراحی مدلی برای آن است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، و از نظر روش آمیخته است. جامعه پژوهش در بخش کیفی، 12 نفر از متخصصان حوزه مدیریت آموزشی بودند که به شیوه هدفمند انتخاب شدند، و در بخش کمّی، 406 نفر از مدیران مدارس متوسطه دوم شهر تهران بود. حجم نمونه براساس فرمول کوکران 198 نفر در نظر گرفته شد که به روش خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. برای انجام دادن پژوهش، نخست از طریق مطالعه مبانی نظری و مصاحبه با صاحب نظران، عوامل و مؤلفه های مؤثر در نظام رتبه بندی مدارس متوسطه شناسایی شد. سپس، با به کارگیری مؤلفه های استخراج شده، پرسشنامه طراحی شد. تجزیه وتحلیل داده ها در بخش کیفی با بهره گیری از نرم افزار کیفی NVivo کدگذاری و تحلیل شد و در بخش کمّی، تحلیل عاملی تأییدی با نرم افزار SPSS انجام گرفت. نتایج نشان داد عوامل مؤثر در نظام رتبه بندی مدارس شامل هشت مؤلفه «امور پرورشی» در جایگاه نخست، «امور آموزشی» در جایگاه دوم، «امور حرفه ای» در جایگاه سوم، «امور خدماتی» در جایگاه چهارم، «امور رهبری» در جایگاه پنجم، «امور ارزشیابی» در جایگاه ششم، «امور پژوهشی» در جایگاه هفتم و «امور سرمایه ای» در جایگاه هشتم قرار دارد که در نظام رتبه بندی مدارس 143/69 درصد واریانس را تبیین می کنند. در نهایت، براساس عوامل شناسایی شده مدل نهایی پژوهش با به کارگیری تحلیل عاملی تأییدی تدوین شده است.