رضیه علیخانی

جهت گیری اخلاقی برای قضاوت حسابرسان یکی از موضوعات مهم و موثر در حسابرسی و تصمیم گیری استفاده کنندگان اطلاعات مالی است. مطالعات گوناگونی در خصوص عوامل اثر گذار بر این مهم صورت گرفته است که اکثر آنها اثر ویژگیهای فردی و اخلاقی حسابرسان را مورد بررسی قرار داده اند. در این پژوهش به بررسی تأثیر ایدئولوژی سیاسی بر جهت گیری اخلاقی حسابرسان پرداخته شده است. نمونه آماری این تحقیق شامل 201 نفر از مدیران و شرکا در مؤسسات حسابرسی عضو جامعه حسابرسان رسمی مستقر در تهران در سال 1400 است. مبانی نظری تحقیق از طریق مطالعات کتابخانه ای و داده های تحقیق بر اساس پرسشنامه جمع آوری شده و با استفاده از نرم افزار SmartPLS مورد تحلیل قرار گرفته است. فرضیه های تحقیق بر اساس روش همبستگی و با استفاده از معادلات ساختاری مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که ایدئولوژی سیاسی بر شاخص های جهت گیری اخلاقی حسابرسان (شامل ایده آل گرایی و نسبی گرایی اخلاقی) تأثیر مثبت و معناداری دارد. به طور کلی نتایج پژوهش نشان می دهد ویژگی های محافظه کارانه حسابرسان با منشاء سیاسی، در رعایت اخلاق حرفه ای از جمله عوامل تأثیرگذار محسوب می شود. همچنین این تحقیق می تواند اطلاعات سودمندی را برای سیاست گذاران حرفه حسابرسی فراهم آورده و موجب بسط نتایج تحقیقات رفتاری در حوزه حسابرسی می شود.

ویژگی های شخصیتی و اخلاقی، تأثیر بسزایی در بروز رفتار های حرفه ای حسابداران دارند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر دستکاری هیجانی بر پولشویی با نقش میانجی جهت گیری های اخلاقی حسابداران اجرایی شد. برای این منظور، نمونه ای از 306 نفر از رئیس حسابداری، مدیر و معاونین مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار در سال 1400 انتخاب شدند. در پژوهش حاضر جهت داشتن شانس مساوی تمامی اعضای نمونه از روش نمونه گیری تصادفی ساده استفاده شد. مبانی نظری پژوهش از طریق پژوهش های کتابخانه ای و داده های پژوهش از طریق پرسشنامه تهیه و جمع آوری شده است. فرضیه های پژوهش بر اساس معادلات ساختاری آزمون شده است. نتایج پژوهش نشان داد که دستکاری هیجانی بر پولشویی تاثیر مثبت و معناداری دارد. دستکاری هیجانی از طریق جهت گیری اخلاقی بر پولشویی تاثیر مثبت و معناداری دارد. همچنین دستکاری هیجانی از طریق نسبی گرایی و ایده آل گرایی بر پولشویی تاثیر مثبت و معناداری دارد. به طور کلی نتایج نشان می دهد قضاوت و تصمیم گیری افراد تحت تأثیر ویژگی های فردی–رفتاری افراد بوده و این ویژگی ها بر تصمیمات مالی آن ها اثرگذار است. در واقع دستکاری هیجانی تمایل حسابداران به بروز رفتارهای غیر اخلاقی مانند جرائم مالی نظیر پولشویی را افزایش می دهد.

هدف تحقیق حاضر ارائه الگویی از عوامل کاهنده ریاکاری اخلاقی حسابرسان در خدمات حرفه ای می باشد. این پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد اکتشافی-تبیینی است. جامعه آماری پژوهش شامل حسابرسان شاغل در حرفه و صاحب نظران حوزه حسابرسی است. نمونه گیری به صورت هدفمند و به شیوه نمونه گیری متوالی و بصورت گلوله برفی انجام شد که 15 نفر از حسابرسان و صاحب نظران مورد مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته قرار گرفتند. داده های حاصل از مصاحبه ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد عوامل کاهنده ریاکاری اخلاقی حسابرسان در خدمات حرفه ای شامل عوامل سازمانی و مدیریتی (8 شاخص)، عوامل اخلاقی و فرهنگی (11 شاخص)، عوامل اقتصادی و مالی (8 شاخص)، عوامل حکمرانی و قانونی (5 شاخص) می باشند. درک دقیق این پس ران ها و ارتباط آنها با رفتارهای اخلاقی حسابرسان می تواند به پیشگیری از ریاکاری و ایجاد یک محیط حرفه ای و اخلاقی در حوزه حسابرسی کمک کند.