جهانبخش مرادی

ایران و ترکیه دو بازیگر قدرتمند در منطقه پیرامونی خود محسوب می شوند که هر کدام اهداف مشخصی را دنبال می کنند. ترکیه در تلاش است تا جایگاه بهتری نسبت به گذشته در تحولات خاورمیانه به دست آورد و نقش مؤثرتری در بحران های آن ایفا کند. ایران نیز اهداف مشخصی را در منطقه دنبال می کند که بسیاری از آنها با اهداف ترکیه هماهنگ و هم جهت هستند که این موضوع بر گسترش روابط دوجانبه تأثیر زیادی داشته اند. همچنین برخی اهداف ترکیه در منطقه با سیاست های ایران مغایرت داشته و یا حتی در تضاد کامل قرار می گیرند. با آغاز تحولات بهار عربی در کشورهای خاورمیانه، رقابت دو کشور ایران و ترکیه شدت بیشتری گرفت. سؤال مطرح شده در این نگارش این است که دو کشور ایران و ترکیه در قبال تحولات بهار عربی به دنبال چه اهداف خاصی هستند؟ و در پاسخ به این سؤال این فرضیه مطرح شده است که تلاش دو کشور ایران و ترکیه در تحولات جهان عرب به منظور تأثیرگذاری بر نوع نظام سیاسی برآمده از این تحولات به منظور تأمین منافع و افزودن بر نقش منطقه ای خود می باشند.

تحولات متصف به دو صفت اصلی بیداری اسلامی و بهار عربی که از اواخر سال 2010 در منطقه خاورمیانه عربی شده است، مبین آن هستند که منطقه خاورمیانه در حال ورود به عرصه جدیدی از حیات سیاسی و اجتماعی خود است. عمده ترین چالشی که در اثر این تحولات در منطقه به وقوع پیوسته، در دروازه سوریه تنش ایجاد نموده است و دوکشور ایران و ترکیه را رو در روی هم قرار داده است. هر یک از این دو کشور در صدد تحمیل الگوی خود در منطقه هستند و این مسأله عامل تعارض روابط میان دو کشور شده است. این تنش به نوعی پیامدهای برای دولت های ایران و ترکیه در پی داشته است. از یک سو، سدبندی الگوی اسلام سیاسی ایران قرار دارد و از سوی دیگر، فرصتی مناسب برای ترکیه در جهت پیاده نمودن الگوی اسلام سکولار به جای اسلام سیاسی ایران از پیامدهای این تحولات بوده است.

در قرون معاصر فدرالیسم به عنوان یکی از سه شکل اصلی حکومت، از پتانسیل های بالایی در تطبیق خود با نیازهای مختلف جوامعی برخوردار بوده است همچنین به عنوان عامل وحدت بخش اقوام و مذاهب موازنه ای مطلوب بین وحدت ملی و چندگانگی های ساختاری شان ایجاد کرده است. در این بین کشور عراق با توجه به آن که کشوری چند قومی و چند مذهبی است، در کنفرانس ها و نشست های اپوزیسیون عراق بر اساس اعلامیه شورای حکومتی موقت عراق و قانون اساسی موقت و دائم، فدرالیسم را به عنوان نظام حکومتی آینده با بازتاب ها و واکنش هایی در سطح بین المللی مواجه بوده است و در دیدگاه های مثبتی نسبتی به فدرالیسم ایجاد کرده است.