صدیقه قارلقی

In the contemporary economic landscape, the implementation of monetary policies constitutes one of the primary responsibilities of central banks, aimed at objectives such as money creation, liquidity management, inflation containment, and recession prevention. With the emergence of advanced technologies, Artificial Intelligence (AI) has gradually evolved into a powerful instrument for enhancing the efficiency and effectiveness of these policies. The adoption of intelligent data processing and analytical techniques enables central banks to monitor liquidity flows, calibrate money supply levels, and forecast economic behaviors more accurately. This study, employing a descriptive-analytical methodology and grounded in legal and economic sources, seeks to address a central question: To what extent can AI contribute to improving the processes of money creation and liquidity control within central banks, and what challenges and considerations are involved in its implementation? The findings suggested that strategic integration of AI into monetary policymaking—particularly in the domain of money creation—can lead to more informed decision-making, mitigation of financial risks, and increased policy effectiveness, thereby fostering greater public confidence in central banking institutions. Nevertheless, such integration necessitates adherence to specific prerequisites and regulatory frameworks, as the application of AI in the field of economics still requires consistent human oversight due to the limited specialized expertise at the intersection of economics and technology.

اصل عدم تخصیص یکی از مهم ترین اصول اقتصادی و مالی ناظر بر فرایند بودجه ریزی است که در اصل پنجاه و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نمود یافته است. اصل مذکور بیان می دارد که هیچ هزینه ای نباید پیش از آغاز سال مالی و خارج از بودجه های سالانه از محل درآمد خاص تأمین و اعتبار شود.  این پژوهش به شیوه توصیفی تحلیلی درصدد پاسخگویی به این پرسش برآمده است که؛ رویکرد نظام حقوق بودجه ایران نسبت به اصل عدم تخصیص چگونه ارزیابی می شود؟ با وجود تأکیدی که اصل 53 و نمایندگان مجلس بررسی نهایی قانون اساسی به هنگام تصویب اصل مذکور مبنی بر لزوم تمرکز کلیه دریافت های دولت در حساب های خزانه داری کل دارند و  نفی پذیرش مصارف خاص برای منابع، پیش از آغاز سال مالی و خارج از بودجه های سالانه از سوی اصل 52 قانون اساسی، در این نوشتار، این نتیجه حاصل گردید که اصل مذکور در نظام حقوق بودجه ایران آنگونه که ضرورت دارد اجرا نمی شود، به گونه ای که در قوانین و مقررات ناظر بر فرایند بودجه ریزی، همانند؛ قانون محاسبات عمومی،  قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین، قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت با اصلاحات و الحاقات بعدی آن مصوب سالهای (1380، 1384، 1393)، قوانین برنامه پنجساله توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و نیز برخی از سیاست های کلی نظام، موارد قابل توجهی از عدم اجرای اصل عدم تخصیص مشاهده شد. بر این اساس، لازم است همه نهادهای قانونگذار و اجرا کننده قانون به هنگام تهیه، تصویب و اجرای قوانین و مقررات ناظر بر بودجه و  تنظیم بودجه سالانه، اصل عدم تخصیص را به عنوان ملاک خود مدنظر قرار دهند.