شادی قبادی

توجه به توسعه کسب وکار در مناطق روستایی با توجه به شرایط موجود روند رو به کاهش جمعیت نواحی روستایی از اهمیت بسیاری زیادی برخوردار است. بر این اساس در روستاهای دارای پتانسیل گردشگری بررسی و شناسایی آسیب ها و چالش های تأثیرگذار بر کسب وکارها مربوطه به عنوان یکی از مهم ترین اقدامات ضروری جهت توسعه و بهبود وضعیت کسب وکارها از ضرورت های اولیه محسوب می شود. در این رابطه می توان نواحی روستایی منطقه اورامانات را مثال زد که به دلایلی نظیر موقعیت جغرافیایی و برگزاری مراسم مختلف با قدمت بالا، به یک مجموعه عظیم گردشگری تبدیل شده اند و کسب وکارهای زیادی در آن ها شکل گرفته است. با این حال کسب وکارهای گردشگری موجود در نواحی روستایی این منطقه همواره با چالش ها و مشکلات عدیده ای روبه رو بوده است که سبب شده تا اغلب کسب وکارهای گردشگری موجود در منطقه دارای ماندگاری و ثبات فعالیت نباشند. از همین رو در پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی – تحلیلی سعی شده است تا ضمن شناسایی چالش های کسب وکار گردشگری در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و مدیریتی در نواحی روستایی اورامانات، پیشنهادهای جهت برون رفت از وضعیت ایستا (موجود) به وضعیت مطلوب گردشگری ارائه شود. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش، کتابخانه ای- میدانی (مصاحبه، مشاهده و پرسشنامه)، بوده است. جامعه آماری پژوهش حاضر 11 روستای منطقه اورامانات که در مجموع دارای 422 کسب وکارهای گردشگری بوده اند، می باشد؛ که از این تعداد با استفاده از فرمول کوکران تعداد 201 فرد صاحب کسب وکار به عنوان نمونه انتخاب شده اند. در این راستا برای تجزیه وتحلیل از تکنیک مدیریت ریسک، برای ارزیابی و استخراج ریسک ها و سطح آن ها و سپس از مدل ارجحیت بندی (BWM) برای اولویت بندی پیشنهادها استفاده شده است. همچنین از نظرات و تحلیل های مربوط به 20 نفر کارشناس که به روش گلوله برفی انتخاب شده اند، نیز استفاده شده است. بر اساس یافته های پژوهش 37 ریسک در چهار بعد (اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، زیست محیطی، مدیریتی) شناسایی شده که از این 37 ریسک 31 ریسک آن معادل 7/83 درصد آن در سطح بارز (خطر جدی) تشخیص داده شده اند که لزوم سیاست گذاری و ارائه راه حل های مطلوب را طلب می کند. در این راستا بر پایه توانمندی های منطقه مورد مطالعه، 16 راه حل پیشنهاد شدند؛ که نتایج عملکردی حاصل از آن ها نشان داده است که 83/7 درصد از ریسک ها به سطح قابل قبول ارتقاء پیدا شده اند و تنها 16 درصد همچنان در سطح ریسک جدی باقی مانده اند، اما بهترین عملکرد در کاهش ریسک های (نبود مدیریت و عدم وضع قوانین و مقررات در جهت کاهش مخاطرات و آلودگی های زیست محیطی، عدم توجه به نیروی انسانی و نبود برنامه های آموزشی برای صاحبان کسب وکارهای گردشگری) حاصل شده است.

بافت های فرسوده شهری، محدوده فرسوده در فضای شهری هستند که مسائل پیچیده اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را به دنبال دارند. این محدوده ها از یک سو دارای ریشه های سکونتی ارزشمند با غنای فرهنگی – اجتماعی و یا معماری هستند و از سوی دیگری به جهت فرسودگی شدید، نبود خدمات مطلوب و مناسب، دسترسی و بهداشت دچار مشکلات و آسیب های گسترده شده اند؛ بنابراین بایستی ضمن بهره برداری از ارز ش های تاریخی – فرهنگی آن، مشکلات و مسائل موجود در این بافت ها را به حداقل ممکن رساند، بدین جهت نیز تحقیق حاضر باهدف بازآفرینی بافت های فرسوده نواحی شهر سنندج و با تأکید بر الگوی شهر رویداد مدار سعی داشته است راهبردهای بازآفرینی بافت فرسوده نواحی شهر را شناسایی کند. در همین راستا ازآنجاکه پژوهش حاضر مبتنی بر نظر خبرگان بوده است، نمونه تحقیق 20 نفر از افراد ساکن در بافت فرسوده و به روش هدفمند (گلوله برفی) انتخاب شده اند و برای تجزیه وتحلیل داده از مدل FME: برای شناسایی آسیب های خاص از بافت های فرسوده و شناسایی راه حل ساماندهی، از مدل SOAR برای شناسایی نقاط قوت-فرصت – خواسته ها و نتیجه راه حل شناسایی شده و از ANSOFF برای تعیین راهبردهای بازآفرینی در بافت های فرسوده نواحی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داده است که باوجود پیشینه تاریخی طولانی شهر سنندج، 28 آسیب در نواحی موردبررسی (1، 2، 3، 4، 5، 6، 9 و 10) شناسایی شده اند که مقدار RPN آن ها بیشتر از 300 و در سطح خطر بارزی بوده است که بر اساس نظر خبرگان، بازآفرینی رویدادمحوری بافت های تاریخی مبتنی بر رقابت پذیری گردشگری به عنوان راه حل کلیدی جهت ساماندهی بافت های فرسوده نواحی موردمطالعه انتخاب شده است که درنهایت راهبردهایی پیشنهادشده است.

امروزه روستاها بخش مهمی از توسعه یک کشور را بر عهده دارند که بایستی همانند نقاط شهری به آن ها توجه و نگاه خاص شود. این توجه خاص مرهون عملکرد مناسب نهادها و سازمان های مرتبط با نواحی روستایی در راستای توسعه آنها است که نتیجه آن به برنامه ریزی و توسعه منطقه ای-ملی منجر خواهد شد. از این رو، هدف این پژوهش بررسی عملکرد نهادها و سازمان های مرتبط در پایداری روستاها در راستای توسعه منطقه ای به صورت مطالعه موردی در بخش دهدز شهرستان ایذه می باشد. روش تحقیق ازنظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی و ازنظر هدف کاربردی است. جامعه آماری تحقیق را ازنظر مکانی روستاهای بخش دهدز شهرستان ایذه و ازنظر جمعیتی، افراد ساکن در این روستاها تشکیل می دهند. مجموع افراد این روستاها،13161 نفر بوده که با توجه به حجم جامعه آماری و عدم دسترسی به تمامی آنها، بر اساس فرمول کوکران نمونه آماری مناسب به تعداد 315 نفر انتخاب و داده ها از طریق پرسش نامه در سطح روستاها و افراد جمع آوری شد. نتایج پژوهش نشان داد که عملکرد نهادها و سازمان ها ازنظر اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، زیست محیطی و کالبدی-فیزیکی در پایداری روستاها با سطح معناداری کمتر از 005/0، مناسب و در سطح متوسطی می باشد. تحلیل ناپارامتری همبستگی نیز نشان دهنده وجود رابطه مستقیم و معنی داری در سطح آلفای01/0 میان شاخص اقتصادی با شاخص های موردبررسی است؛ به گونه ای که با بهبود عملکرد نهادها و سازمان ها در هرکدام از شاخص های توسعه، دیگر شاخص ها بهبود و زمینه پایداری روستاها فراهم می شود.