صورت بندی چارچوب مفهومی برنامه ریزی شهری دموکراتیک مبتنی بر عدالت جنسیتی: با تأملی بر بستر برنامه ریزی شهری ایران(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
جغرافیا و توسعه فضایی دوره ۲ زمستان ۱۴۰۴ شماره ۴
1 - 36
حوزههای تخصصی:
هدف پژوهش حاضر صورت بندی چارچوبی مفهومی برای «برنامه ریزی شهری دموکراتیک مبتنی بر عدالت جنسیتی» از طریق گفت وگوی انتقادی میان نظریه های برنامه ریزی انتقادی و رویکردهای فمینیستی فضا و تأمل در مسئله مندی آن در بستر برنامه ریزی شهری ایران است. روش پژوهش نظری تحلیلی و مبتنی بر سنتز مفهومی ادبیات است. در این راستا، با بهره گیری از الگوی سنتز مفهومی جابرین (2009)، مفاهیم کلیدی از ادبیات برنامه ریزی انتقادی و مطالعات فمینیستی فضا استخراج، مقوله بندی و در قالب یک چارچوب مفهومی تلفیقی سامان دهی شده اند. یافته های پژوهش با تلفیق نظریه های برنامه ریزی انتقادی (چون هاروی، هیلی و یانگ) و فمینیسم فضایی (ماس ی، مک داول و کرن) به ارائه چارچوب مفهومی «برنامه ریزی دموکراتیک مبتنی بر عدالت جنسیتی» انجامیده است. این چارچوب در قالب مدلی سه سطحی شامل سطح ساختاری، فرآیندی و فضایی صورت بندی شده است: در سطح ساختاری، شهر محصول تعامل نیروهای اقتصادی و روابط قدرت جنسیتی تلقی می شود؛ در سطح فرآیندی، برنامه ریزی شهری به عنوان فرآیندی مشارکتی و گفت وگومحور مبتنی بر به رسمیت شناختن تفاوت ها تعریف می شود؛ و در سطح فضایی بر بازآرایی فضاهای شهری برای تقویت حضور زنان، توزیع عادلانه امکانات و دسترسی برابر تأکید دارد. این مدل تحقق عدالت جنسیتی را در گرو دگرگونی هم زمان ساختارهای اقتصادی، فرهنگی و نهادی و مشارکت دموکراتیک در تولید فضا می داند. چارچوب مفهومی پیشنهادی، با در نظر گرفتن زمینه خاص برنامه ریزی شهری در ایران، می تواند به عنوان ابزاری تحلیلی برای تبیین و تحلیل درهم تنیدگی جنسیت، فضا و قدرت در فرایندهای برنامه ریزی شهری به کار گرفته شود. برای کاربردی شدن این چارچوب در ایران لازم است مفاهیمی مانند دموکراسی شهری، مشارکت و بازپس گیری فضا در نسبت با ساختار نهادی و حقوقی مدیریت شهری کشور بازتعریف شوند.