علی ملک زاده

پیچیدگیِ ذاتیِ زبانِ قرآن، به ویژه در آیاتی مانند آیه ی نور، نیازمند روش شناسیِ دقیق و رویکردهای هرمنوتیکی است. این پیچیدگی ها منجر به تفاسیرِ گوناگون شده و ضرورتِ درکِ ابعادِ زبان شناختی و فراعرفیِ زبانِ قرآن را آشکار می سازد. پرسشِ بنیادینِ این پژوهش آن است که مفسرانِ قرآنِ کریم چه رویکردها و تفاسیری را ذیلِ آیه ی نور ارائه کرده اند تا به درکی عمیق تر از مقصودِ الهی دست یابند. پژوهش نشان می دهد که آیه ی نور با ساختارِ زبانیِ ترکیبی (عرفی فراعرفی) به برقراریِ رابطه ای عمیق میانِ انسان و خداوند کمک می کند و تحلیلِ آن مستلزمِ نگاهی چندوجهی و اجتناب از ساده انگاری است. در واقع، زبانِ قرآن زبانی پویا و چندلایه است که به هیچ سبکِ زبانیِ خاص یا قالبیِ معیّن محدود نمی شود و تابعی از مضامین، اهداف و جهان بینیِ قرآن است و از تلفیقِ شیوه های گوناگونِ زبانی تشکیل شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که ساختارِ زبانیِ آیه ی نور، با بهره گیری از تمثیل و مجاز، مفاهیمِ عمیقی چون هدایتِ الهی را منتقل می کند، اما درکِ لایه هایِ عمیق ترِ آن نیازمندِ رویکردهایِ هرمنوتیکیِ فراتر از عرفِ عام است. مفسران تفاسیرِ متفاوتی ارائه داده اند و این امر بر اهمیتِ روش شناسی در فهمِ قرآن تأکید دارد.

این مقاله با رویکردی توصیفی تحلیلی، به بررسی نظریات شیعه و بهائیت در خصوص «رجعت» پرداخته است. «رجعت» یکی از مباحث اعتقادی در فرهنگ شیعه است و برای اثبات آن شواهد عقلی و نقلی فراوانی ارائه داده است. بر اساس آیات و روایات، معنای دقیق و مراد از «رجعت» در فرهنگ شیعه، بازگشتن عده ای از خالصان و پاکان در زمان ظهور حضرت مهدی علیه السلام برای یاری ایشان و همچنین بازگشت عده ای از ناپاکان و دشمنان برای انتقام گرفتن از آنان است. اما فرقه ضالّه بهائیت رجعت به این معنا را نپذیرفته و برای تحمیل خود به عنوان دینی جدید بر اذهان، موافق رأی و نظر خود، به تفسیر آیات قرآن پرداخته و معتقد به رجعت صفاتی اولیا و انبیای پیشین در پیامبر نوظهور شده است.