ناصر حافظی مطلق

بر اساس فرضیه ریاضیات جسمانی، خاستگاه ریاضیات بدنمندی انسان است. در این پژوهش، بر مبنای روش توصیفی تحلیلی و بر پایه فرضیه ریاضیات جسمانی، نقش و اثر بُعد ارتفاع در شکل گیری طرحواره تصویری فضا و تأثیر آن بر زبان و مفهوم هندسی بُعد سوم در ریاضیات بررسی شده است. با توجه به تأثیرپذیری طرحواره تصویری فضا از نیروی جاذبه و لذا، عدم تقارن در ادراک جسمانی انسان از بُعد ارتفاع، نه فقط طرحواره تصویریِ فضا، نیرو و ظرف تحت تأثیر آن هستند، بلکه نقش آن در شکل گیری استعاره ها و آمیزه های مفهومی نیز پررنگ است. در این پژوهش، بر پایه داده های هندسی برآمده از بُعد اِعمال نیروی جاذبه در ساختارهای دوبعدی، سه بعدی و چهاربعدی و بر اساس چارچوب نظری معناشناسی شناختی و فرضیه ریاضیات جسمانی، کاهش یا افزایش این بُعد هندسی و اثر آن بر طرحواره تصویری فضا و نمود آن در زبان و ریاضیات تحلیل شده است. بر اساس این تحلیل، کاهش یا افزایش بُعد فضایی نه فقط بر نظام مفهومی، که بر ساختار زبانی و مفاهیم ریاضی مرتبط با آن هم مؤثر است.

دستاوردهای علمی جدید درعلوم مهندسی و در حوزه ی سامانه های پیچیده و تحلیل سامانه های غیرخطی می تواند علاوه بر علوم پایه و مهندسی، در علوم انسان، به ویژه در تحلیل مسائل اجتماعی و پژوهش های تاریخی نیز راه گشای مسائل مبهم گذشته باشد. در این مقاله، بر مبنای این دستاوردها روشی جدید در حوزه ی پژوهش در تاریخ، به مثابه ی تحولات حاکم بر یک سامانه ی باز، غیرخطی و متغیر با زمان، معرفی شده است؛ پس از تعریف کلی مفاهیم سامانه، سامانه های خطی و غیرخطی، سامانه های باز و بسته، قطعیت و عدم قطعیت، آشوب و اثر پروانه ای و پیچیدگی در سامانه ها، کارکرد و کاربرد این مفاهیم در حوزه ی تحقیق و تحلیل وقایع تاریخی بررسی شده و از هر یک مثال آورده شده است. با استفاده از این روش می توان با مطالعه ی جوامع انسانی به منزله ی سامانه های غیرخطی باز و متغیر با زمان، سیر تحولات آن ها را در طول زمان، که به نام «تاریخ» می شناسیم، تحلیل کرد.این نوع تحلیل می تواند راه گشای مسیر جدیدی در پژوهش های تاریخی باشد.