پدرام علیمرادی

تفسیر «الجامع»، تألیف دکتر محمّد عبدالستار السیّد از کشور سوریه است که در بحبوحه تحوّلات سالیان اخیر این کشور به رشته تحریر در آمده و یکی از مهمترین تفاسیر معاصر در سوریه به شمار می رود. داعیه اندیشه تقریب گرایانه مؤلّف آن که در جای جای تفسیرِ خود به آن اشاره کرده است، اهمیت بررسی دیدگاه های تفسیری دکتر عبدالستار را به ویژه درباره آیات مرتبط با فضائل اهل بیت(ع) بیشتر می کند. پژوهش حاضر به شیوه توصیف و تحلیل محتوا، به بررسی این آراء و اختلاف آنها با دیدگاه دیگر مفسّران، به ویژه آیت الله جوادی آملی پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد با وجود اینکه دکتر عبدالستار در تفسیر خود سعی نموده به ایجاد وحدت میان فرقه های مختلف بپردازد و در جای جای تفسیر خود بر اتحاد در برابر دشمن صهیونیست به خصوص در کشور سوریه تأکید نموده است، ولی برخورد وی با این دسته از آیات عمدتاً سکوت و گذر از تفسیر مبنایی و دقیق این آیات است. با بررسی موشکافانه این تفسیر می توان گفت ایشان با وجود روایات شأن نزول که به طور صریح بر فضائل اهل بیت علیهم السّلام به ویژه امیر مؤمنان علی(ع) دلالت دارد، به آسانی از کنار آنها گذشته است و با وجود روایات معتبر در منابع حدیثی نزد عامّه در این زمینه که ایشان در موضوعات دیگر به کرّات به آنها ارجاع داده است هیچگونه استناد و اشاره ای به این روایات در این تفسیر دیده نمی شود.

از مباحث مهم تفسیری، فقهی و تاریخیِ اسلام، موضوع «جهاد» است. بحثی که به عنوان یکی از مسائل مهم دینی شناخته می شود. در گستره این موضوع، بحث جهاد ابتدایی یکی از جستارهای پرچالش در عصر غیبت و به ویژه دوران کنونی به شمار می رود که فهم نادرست آن باعث شده تا برخی کج اندیشان آن را دستاویز سوء استفاده های سیاسی خود قرار داده و نیز در نقطه مقابل بسیاری از بداندیشان با آن به اسلام و قرآن حمله نموده و اسلام را دین خونریزی و خشونت معرّفی نمایند. از طرفی برخی اندیشمندان مسلمان برای تطهیر چهره اسلام به طور بنیادی منکر مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن شده اند و تمامی جهادهای صدر اسلام را جهادهایی دفاعی و به منظور دفع تجاوزگری دشمنان دانسته اند و هدف از آنها را تنها دفع تعدّی و نه مبارزه با شرک و اعتقادات باطل دانسته اند و اساساً چنین مبارزه ای را برخلاف آزادی و اختیار انسان بر شمرده اند. دکتر عبدالستار مؤلّف تفسیر الجامع از جمله این مفسّران است. در این مقاله با بررسی تطبیقی دیدگاه های دکتر عبدالستار ذیل آیات جهاد با آرای آیت الله جوادی آملی، این نکته به اثبات رسید که در اسلام جهاد ابتدایی بر اساس شواهد قرآنی و نیز سنّت نبوی وجود داشته است، هرچند که هدف آن به همان روح دفاع باز می گردد و دلایل دکتر عبدالستار در مورد سیاق برخی آیات نادرست می باشد.

إنّ من یدرس رثاء الإمام الحسین (ع) فی الشعر، یجد فیه مضامین تنبیءعن وقائع عظیمة وخطوب فادحة محرقة تبیّن مدی تأثّر الشعراء بحادثة الطف وما جری للإمام الحسین (ع). فجاءت هذه المضامین فیها مملوءة بالصور تحکی عن هذه الوقائع وما عاناه الإمام (ع) وأصحابه. فقمنا فی هذه المقالة بدراسة الرثاء الحسینی خلال أشعار الإمام السجاد (ع) علی أساس المنهج الوصفی ـ التحلیلی فنجد فیها مضامین أهمّها ذمّ الناس وإثارة روح الندامة بینهم لتحریضهم علی القیام، کما تجلّی فیها بعض خصائص العصر کجور الحکام الأمویین ومظلومیة آل بیت الرسول (ص) وأیضاً میل الناس إلی الدنیا وحبّها وتحذیرهم من الغفلة التی أصیبوا بها.