تأملی تطبیقی بر سوگماد و خدا در اکنکار و عرفان اسلامی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
اکنکار از جمله شبه معنویت ها و عرفان واره های التقاطی و مصرفی پرطرفدار آمریکایی است. فردگرایی، آزادی از التزامات شریعت محور، و پاسخگویی به نیازهای معنوی «سفارشی سازی شده» از عوامل اصلی اقبال به چنین آیین هایی در جوامع غربی و حتی اسلامی است که برای مواجهه و مقابله با آن باید در ابعاد مختلف مورد بررسی های عمیق و دقیقی قرار گیرند. هدف این پژوهش، تحلیل تطبیقی مفهوم «سوگماد» در آیین اکنکار و مفهوم خدا در عرفان اسلامی است تا وجوه اشتراک و افتراق این دو نظام فکری در حوزه خداشناسی عرفانی و الهیات تطبیقی را تبیین کند. بر این اساس با روش پژوهش تحلیلی-توصیفی و مطالعه اسنادیِ آثار اختصاصی رهبران اکنکار و متون کلیدی عرفان اسلامی، مفاهیم بنیادین هر دو جریان در چارچوب الهیات تطبیقی واکاوی شده اند. یافته های تحقیق مبین این است که سوگماد در اکنکار به مثابه یک جریان انرژی و «حقیقت غایی غیرشخصی» تعریف می شود که از طریق تجربه های سوبژکتیو (سفر روحی) و راهنمایی «استادان زنده» ادراک پذیر است. این مفهوم فاقد صفات شخص وارگی (اراده، علم) و مبتنی بر پلورالیسم مطلق معنوی است. در حالی که در عرفان اسلامی، خداوند ذاتاً شخصی، متعالی، و در عین حال حاضر در تجلیات هستی(وحدت وجود) است. اشتراکات ظاهری دو نظام، شامل تأکید بر وحدت حقیقت و تجربه گرایی عرفانی است، اما تفاوت های بنیادین در مبانی هستی شناختی(شخصی/غیرشخصی)، انسانشناختی(اطاعت پذیری/استقلال معنوی)، و معرفت شناختی(وحیانی/انسان مدار) آنها را در تقابل جدی قرار می دهد. علی رغم استفاده اکنکار از اصطلاحات مشابه عرفان اسلامی، ماهیت غیرشخصی سوگماد، نبود التزام به شریعت، و تفسیر ابزاری از معنویت، موجب تمایز ریشه ای آن از الهیات و عرفان اسلامی می شود.A Comparative Reflection on Sugmad and God in Eckankar and Islamic Mysticism
Eckankar, as one of the popular American pseudo-spiritualities and eclectic, consumerist "mystical" movements, has gained traction in Western and even Islamic societies. Factors such as individualism, freedom from Sharia-based obligations, and responsiveness to "customized" spiritual needs have driven the appeal of such movements, necessitating in-depth and meticulous investigations across various dimensions to address and counter their influence. This study aims to conduct a comparative analysis of the concept of "Sugmad" in Eckankar and the concept of God in Islamic mysticism to elucidate the convergences and divergences between these two systems within the framework of mystical theology and comparative theology. Employing an analytical-descriptive methodology and documentary analysis of Eckankar’s foundational texts (e.g., works by its leaders) and key texts of Islamic mysticism, the core concepts of both traditions are examined through the lens of comparative theology. The findings reveal that in Eckankar, Sugmad is defined as a flow of energy and an "impersonal ultimate truth," accessible through subjective experiences (e.g., Soul Travel) and guidance from "Living Masters." Superficial similarities between the two systems include an emphasis on the unity of truth and mystical empiricism. However, fundamental differences in ontological foundations (personal/impersonal), anthropological frameworks (submission/spiritual autonomy), and epistemological bases (revelation-centric/human-centric) position them in profound opposition. Despite Eckankar’s use of terminology reminiscent of Islamic mysticism, the impersonal nature of Sugmad, the absence of adherence to Sharia, and an instrumentalist interpretation of spirituality establish a radical distinction from Islamic theology and mysticism.
تبلیغات
