شرح عربی غزلی منسوب به مولوی اثر یوسف بن حمزه ملاطی با مطلع: دوش وقت صبحدم در چرخ پایان یافتم... (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
درباره غزلی با مطلع «دوش وقت صبحدم در چرخ پایان یافتم/ در میان دانه خشخاش سندان یافتم» منسوب به جلال الدین مولوی چند شرح به فارسی، عربی و ترکی موجود است. مفصل ترین شرح شناخته شده را یوسف بن حاج حمزه ملاطی احتمالاً در شهر قیصریه و به زبان عربی نوشته و به سلطان سلیم اول عثمانی اهدا کرده است. از این شارح اطلاع چندانی در دست نیست؛ جز اینکه صوفی ای از سلسله کبرویه بوده که در نیمه دوم قرن نهم و نیمه اول قرن دهم هجری می زیسته و احتمالاً اثرش را میان سال های 918-926ق تألیف کرده است. شیخ او سیدعبیدالله شیرازی تستری هم از مشایخ گمنامی است که در قیصریه خانقاه و مریدانی داشته است. تنها نسخه شناخته شده از این شرح با عنوان شرح غزل ملّا جلال الدین به شماره 1859 در کتابخانه ایاصوفیای استانبول محفوظ است. نظر به اینکه زبان متن عربی است، در تحقیقات مولوی پژوهی و عرفانی به محتوای آن توجه نشده است. در این مقاله کوشیده شده ضمن معرفی یوسف بن حمزه ملاطی، وجوه اهمیت و محتوای شرح او تبیین شود. این شرح با توجه به نمادین بودن کلمات و نیز اختلاف ضبط کلمات در نسخه ها با استناد به منابع متعددی نوشته شده است. از نکات جالب توجه در این اثر، حرکت گذاری کامل کلمات به شیوه عربی است و نشان می دهد یک فرد احتمالاً ترک نژاد در قلمرو عثمانی در قرن دهم این ابیات را چگونه می خوانده است. برخی از منابع مذکور در این شرح مانند رساله اسحاق ختلانی در تاریخ ادب فارسی گمنام مانده اند.Arabic explanation of a lyric attributed to Rumi by Yusuf Ibn Hamza Malati with the first verse " دوش وقت صبحدم در چرخ پایان یافتم"
There are several explanations in Persian, Arabic and Turkish about the lyric with the first verse " دوش وقت صبحدم در چرخ پایان یافتم/ در میان دانه خشخاش سندان یافتم" attributed to Jalaluddin Rumi. The most detailed known explanation was probably written in Arabic by Yusuf ibn Haj Hamza Malati in the city of Caesarea and presented to the Ottoman Sultan Salim I. There is a few information about this expositor; Except that he was a Sufi from the Kobraviyeh dynasty who lived in the second half of the ninth century and the first half of the tenth century AH and probably wrote his work between the years 918-926 AH. His sheikh, Seyyed Obaidullah Shirazi Tostari, is also one of the unknown elders who had a monastery and disciples in Caesarea. The only known manuscript of this explanation, entitled “Sharh Ghazal Mullah Jalaluddin”, No. 1859, is preserved in the Hagia Sophia Library in Istanbul. Due to the fact that the language of the text is Arabic, it has received no attention in Rumi's research and mysticism. In this article, while introducing Yusuf Ibn Hamza Malati, the aspects of importance and content of his description are explained. This description has been written with reference to various sources due to the symbolism of the words and also the difference in the recording of the words in the versions. One of the interesting points in this book is the full marking of the words in the Arabic manner.
تبلیغات
