نسبت انسان و خدا در فلسفۀ ابن طفیل (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
بحث نسبت انسان و خدا به مناسبات مختلف میان انسان و خدا از حیث قوس نزول و قوس صعود توجه دارد. پرسش اصلی این است که در قوس نزول چه امکانات و قوایی به انسان داده شده است و در قوس صعود چگونه و با چه طریقی می توان به کمالات انسانی و غایت نهایی انسان دست یافت. ابن طفیل براساس رساله «حی بن یقظان» از شخصیتی باعنوان «حیّ» سخن می گوید و مراتب مختلف زندگی او از مرتبه فردیت و توحدّ و مرتبه اجتماعی شرح می دهد. در این رساله «خدا» به عنوان غایت و سعادت انسان جایگاهی محوری دارد. پرسش اصلی این است که در اندیشه ابن طفیل، رساله یادشده، چه نسبت یا نسبت هایی میان انسان و خدا می توان متصور شد؟ چه راه و یا راه هایی برای تحقق رابطه انسان و خدا وجود دارد؟ و راه برگزیده او کدام است؟ رابطه انسان با خدا دو قسم رابطه فردی و رابطه فردی-اجتماعی است. رابطه فردی ازطریق شباهت انسان به خدا برمبنای «تجرد نفس» شکل می گیرد، و به اتصال و اتحاد با ذات الهی در مرحله «فنا» منتهی می شود، و رابطه فردی-اجتماعی نیز از طریق شریعت برقرار می شود. روش این نوشتار بازخوانی توصیفی-تحلیلی رساله حی بن یقظان است و دستاورد آن تبیین نسبت انسان و خدا از طریق فلسفی است و اینکه نشان داده شود در اندیشه ابن طفیل فلسفه و دین به یک حقیقت واحد می رسند.The Relationship between Human and God in Ibn Tufail's Philosophy
The relationship between human beings and God is one of the central themes in Islamic philosophy and mysticism. In Ibn Tufail’s thought, as reflected in his renowned philosophical treatise Hayy ibn Yaqzan, this relationship is explained through the concepts of the arc of descent (qaws al-nuzul) and the arc of ascent (qaws al-suud). The key questions here are: What form does this relationship take in Ibn Tufail’s system? How does a person attain closeness to God and experience His presence? And what is the path that Ibn Tufail ultimately advocates?
In his treatise, Ibn Tufail introduces us the symbolic character Hayy, and narrates his spiritual and intellectual journey through various stages, beginning with individuality and innate monotheism, moving through solitude, reflection, and contemplation, and finally reaching a deeper social and ethical dimension. Within this framework, God occupies a pivotal position as the ultimate goal and the source of human happiness. According to Ibn Tufail, there are two primary types of relationships between human beings and God:
A personal, mystical relationship based on the soul’s separation from the material world, which culminates in spiritual union and annihilation (fana) in the Divine Essence.
An individual-social relationship realized through adherence to the Sharia and religious obligations.
This article seeks to explore these ideas by offering a descriptive-analytical reading of Hayy ibn Yaqzan.
تبلیغات
