تحلیل انتقادی دو رویکرد فلسفی و اصولی علامه طباطبایی نسبت به مسألۀ کاشفیت علم (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
مسأله کاشفیت علم از مسائل بنیادین در دانش معرفت شناسی است که مانند دیگر مسائل آن دانش، به قدر مسائل هستی شناسانه مورد توجه فیلسوفان قرار نگرفته است. با این حال، علامه طباطبایی علاوه بر نگارش متنی مستقل درباره کاشفیت علم، مقاله «ارزش معلومات» از مجموعه مقالات اصول فلسفه و روش رئالیسم، در جای جای آثار خویش به این مسأله پرداخته است. او دو رویکرد به مسأله کاشفیت علم دارد: در رویکرد فلسفی خود بر اساس عینیت ماهوی، علم حصولیِ تصدیقیِ یقینی را کاشف از معلوم بالعرض می داند، اما در رویکرد اصولی خود، کاشفیت حقیقی را از علم نفی می کند تا مسیر کاشفیت اعتباری آن را هموار سازد. عینیت ماهوی بدین سبب که به معقولات ثانی فلسفی و منطقی راه ندارد، و نیز بدین سبب که با اصالت وجود در منافات است، نمی تواند مناط کاشفیت علم به شمار آید؛ این پژوهش بر پایه روش تحلیل منطقی مفاهیم، نشان داده است که دو دلیل علامه طباطبایی در رویکرد اصولی اش نسبت به مسأله کاشفیت علم ناتمام بوده و در نتیجه سلب کاشفیت حقیقی از علم ناموجه به شمار می آید. ناتمامیت آن دو دلیل مستند به این دو ایده است اول، این که چیزی می تواند ربط باشد و در عین ربط بودن، چیزی دیگر را بازنمایی کند، و دوم، چیزی می تواند بدون آنکه فانی در چیزی دیگر باشد، آن را بازنمایی کند.A Critical Analaysis of Allamah Tabātabāī’s Two Philosophical and Theoretical Approaches to the Discovery of Knowledge
The question of how knowledge is discovered remains one of the central yet relatively underexplored issues in epistemology. While philosophers have often devoted far greater attention to ontological problems, Allāmah Tabātabāī offers an important and original contribution to this topic. In addition to writing a dedicated essay on the subject, “The Value of the Known” in Usul-i Falsafeh va Ravesh-e Realism, he also addresses it in various parts of his broader works.
Tabātabāī develops two distinct approaches. In his philosophical approach, grounded in the principle of essential objectivity, he maintains that certain acquired knowledge discovers the known by accident. In contrast, in his fundamental approach, he denies the possibility of genuine discovery altogether, aiming to pave the way for a more authentic understanding of knowledge. Essential objectivity, however, cannot be regarded as a sufficient criterion for discovery, both because it excludes philosophical and logical secondary intelligibles and because it conflicts with the doctrine of the primacy of existence.
This paper argues, through a logical analysis of concepts, that Tabātabāī’s two main arguments for rejecting true discovery are incomplete and therefore unjustified. First, something can be relational and, at the same time, represent something beyond itself. Second, something can represent another reality without being “annihilated” within it.
تبلیغات
