نگرشی جدید به شرط ابتدائی از منظر قرآن و روایات و دیدگاه های فقهی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
این مقاله به بررسی و تحلیل مفهوم "شرط ابتدائی" در روابط انسانی، به ویژه در چارچوب آموزه های قرآن کریم می پردازد. مقاله با استناد به آیات متعدد قرآن کریم، روایات و دیدگاههای فقهی فقهاء نشان می دهد که مفهوم شرط و پایبندی به عهد، از اصول بنیادین در شکل دهی روابط اجتماعی و فردی در اسلام است. آیاتی که بر وفای به عهد، اهمیت نیت، و لزوم عمل به پیمان ها تأکید دارند، به عنوان مبنایی برای درک شرط ابتدائی مورد بحث قرار می گیرند که شرط ابتدائی را نه تنها به عنوان یک الزام حقوقی، بلکه به عنوان ابزاری برای شفاف سازی روابط، پیشگیری از اختلافات، و تضمین حقوق طرفین در تعاملات روزمره، از جمله روابط خانوادگی، تجاری و اجتماعی معرفی می کند. با توجه به مباحث فقهی، مقاله به شروطی که از منظر اسلام باطل شمرده می شوند (مانند شروط نامشروع یا شروطی که موجب جهالت شدید یا ضرر غیرقابل تحمل می شوند) اشاره کرده و شرط ابتدائی صحیح را از آن ها متمایز می سازد و تلاش دارد تا اهمیت شرط ابتدائی را به عنوان عنصری سازنده و تنظیم گر در روابط انسانی، مطابق با آموزه های جامع و مترقی قرآن کریم، برجسته سازد.A New Perspective on the Initial Condition from the Viewpoint of the Qur’an, Ḥadīth, and Jurisprudential Opinions
This article investigates the concept of the "initial condition" (sharṭ-e ibtidaʾī) in human relationships within the framework of Qur’anic teachings, prophetic traditions, and jurisprudential opinions. Through an analysis of Qur’anic verses, aḥādīths, and legal discourse, the study highlights stipulation and covenantal commitment as foundational principles in structuring both social and individual interactions in Islam. Scriptural passages emphasizing fidelity to covenants, the role of intention, and the necessity of fulfilling agreements provide the basis for understanding the normative status of the initial condition. Beyond its legal dimensions, the initial condition is shown to serve as a means of clarifying interpersonal expectations, preventing disputes, and safeguarding rights in familial, commercial, and social contexts. Drawing on jurisprudential discussions, the paper distinguishes between valid initial conditions—those consistent with Islamic law—and invalid ones, such as illicit stipulations or conditions that create undue ambiguity or intolerable harm. Ultimately, the study underscores the constructive and regulatory role of valid initial conditions in human relations, demonstrating their consistency with the comprehensive and dynamic spirit of Qur’anic comprehensive teachings and guidance.
تبلیغات
