تحلیل معنایی حروف اضافه «از» و «به» در رباعیات خیام بر مبنای معنی شناسی شناختی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
در دستور ساخت گرا، مقوله های دستوری به عنوان سازه های زبانی مستقل از هم مطالعه می شوند و تعریف و توصیف آن ها نیز تنها در ساحتی صوری- ساختاری صورت می گیرد؛ اما در معنی شناسی شناختی که شاخه ای از زبان شناسی شناختی است، مقوله های دستوری از منظر مفهومی بررسی و تحلیل می شوند و عنصر معنا در توصیف این مقوله ها نقش تعیین کننده ای دارد. یکی از این مقوله های دستوری، حروف اضافه است که در رویکرد معنی شناسی شناختی به آن ها توجه ویژه ای شده و در قالب نظریه هایی چون طرح واره های تصوری، مقوله بندی و نظریه سرنمون به نقش آن ها در شناخت و ساخت معنا پرداخته شده است؛ از این رو مطالعه معنایی حروف اضافه در متون ادبی، در چگونگی مفهوم سازی نظام فکری آن متن نقش مهمی دارد. در پژوهش حاضر به توصیف و تحلیل جهان اندیشگانی رباعیات خیام از طریق حروف اضافه مکانی «از» و «به» پرداخته و نشان داده ایم که چگونه این دو حرف اضافه در قالب طرح واره های تصوری حرکتی و نیرو پویایی، تفکر خیام را درباره انسان، هستی و زندگی مفهوم سازی کرده اند و دریافت اندیشه های خیامی چون غنیمت شمردن دم، لذت گرایی، انسان وارگی اشیاء و طبیعت چگونه از طریق نقش استعاری این حروف اضافه در زبان بازنمایی شده اند و سبکی شخصی را با عنوان خیامانه در شعر فارسی پدید آورده اند.A Semantic Analysis of the Persian Prepositions "az" (from) and "be" (to) in Khayyam’s Quatrains Based on Cognitive Semantics
In traditional grammar, grammatical categories such as nouns, prepositions, verbs, adjectives, adverbs, and others are studied as independent linguistic structures, with their definitions and descriptions based solely on formal-structural criteria. However, in cognitive semantics—a branch of cognitive linguistics—these grammatical categories are examined conceptually, where meaning plays a decisive role in their description. Among these grammatical categories, prepositions receive special attention in cognitive semantics and are analyzed through theories such as image schemas, categorization, and prototype theory, focusing on their role in knowledge formation and meaning construction. Thus, semantic analysis of prepositions in literary texts is significant in understanding the conceptual framework of a text’s worldview. In this study, we describe and analyze the intellectual world of Khayyam’s quatrains through the spatial prepositions “ az ” (from) and “ be ” (to), showing how these two prepositions, within the framework of movement and force dynamics image schemas, conceptualize Khayyam’s perspectives on humanity, existence, and life. We also explore how concepts central to Khayyam’s thought—such as seizing the moment, hedonism, the personification of objects and nature—are represented through the metaphorical roles of these prepositions in language, establishing a unique poetic style in Persian literature, known as ‘Khayyamic’.
تبلیغات
