مهدی هدایت فر

در عصر تحولات دیجیتال، نظارت سنتی دیگر پاسخ گوی پیچیدگی ها و سرعت تصمیم سازی های حاکمیتی نیست. ظهور فناوری های نوین، داده محوری و رویکردهای مشارکتی، ضرورت طراحی یک اکوسیستم نظارت دیجیتال را دوچندان کرده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی عوامل مؤثر بر شکل گیری و پیشبرد این اکوسیستم در سطح ملی انجام شده است. روش پژوهش از نوع آمیخته است که در دو مرحله فراترکیب و سپس مدلسازی ساختاری تفسیری انجام شده است. ابتدا از فراترکیب ۱۵ سند علمی معتبر بین المللی منتشرشده بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ عوامل مؤثر بر شکل گیری و توسعه اکوسیستم نظارت دیجیتال شناسایی شدند و سپس با روش تحلیل مدل سازی ساختاری تفسیر، نظرات خبرگان موضوع مورد تحلیل قرار گرفت و بین عوامل شناسایی شده اولویت بندی انجام گرفت. یافته ها نشان می دهد که عوامل مؤثر بر اکوسیستم نظارت دیجیتال در پنج سطح مفهومی قرار می گیرند: رهبری (بنیادین ترین عامل)، فناوری های دیجیتال، داده و فرهنگ (عوامل زیرساختی)، فرآیندهای پشتیبانی و نظارت (عوامل عملیاتی)، فرآیندهای اکوسیستمی (عوامل ساختاری) و در نهایت ارزش های حاکمیتی همچون شفافیت، عدالت و اعتماد عمومی (به عنوان خروجی نهایی این ساختار). مدل پیشنهادی نشان می دهد که موفقیت در استقرار نظارت دیجیتال نیازمند تعامل پایدار میان عوامل فنی، فرهنگی و نهادی است و صرف اتکا به فناوری، بدون اصلاحات ساختاری و رهبری تحولی، کفایت نمی کند. نوآوری این پژوهش در ارائه مدلی چندسطحی، تعاملی و قابل تعمیم برای تحلیل اکوسیستم نظارت دیجیتال است که هم قابلیت مفهومی سازی برای سیاست گذاران دارد و هم می تواند مبنایی برای طراحی شاخص ها، ارزیابی ها و برنامه های تحول دیجیتال در نهادهای نظارتی کشور باشد.