کوشا خلخالی

این پژوهش با هدف روشن سازی مبنای الزام اخلاقی در نظریه عدالت رالز و نقد خوانش های صرفاً قراردادی، می کوشد نشان دهد که نظریه رالز در افق دو سطحی قابل فهم است: سطح توجیه عقلانیِ اصول عدالت در وضعیت آغازین و سطح اخلاقیِ درونی سازی این اصول در قالب حس عدالت. تبیین مسئله بر پایه ی مناقشه لئونارد چُپتیانی و پاسخ جفری رِیمن انجام شده است؛ مناقشه ای که نشان می دهد قرارداد عقلانی به تنهایی نمی تواند منبع الزام اخلاقی باشد. در این مقاله با روش تبیینی-تحلیلی و بر مبنای قرائت مستقیم از نظریه رالز، نقدهای سه گانه چُپتیانی (روش شناختی، محتوایی و استنتاجی) بازسازی شده و سپس با تحلیل آثار رالز و خوانش کانتی فریمن، نشان داده می شود که رالز الزام اخلاقی را نه در قرارداد، بلکه در حس عدالت و فرایند تربیتی آن جست وجو می کند. یافته اصلی آن است که نظریه عدالت تنها هنگامی موجه است که پیوند میان سطح قراردادی و سطح اخلاقی آن درک شود؛ در غیر این صورت، نقد چُپتیانی وارد خواهد بود. نتیجه پژوهش آن است که نهاد آموزش در نظریه رالز نه پیامد عدالت بلکه شرط امکان آن است؛ زیرا حس عدالت تنها در بستر تربیتی نهادهای عمومی شکل می گیرد و پایداری عدالت وابسته به درونی شدن ارزش انصاف است.