محدثه شیخ علیشاهی

پیشرفت و گسترش فناوری های نوین، نقشی اساسی در برآورده سازی نیازهای فردی و اجتماعی دارد. با این حال، بهره گیری از این فناوری ها همواره با خطر بروز خسارات ناشی از ماهیت غیرقطعی و پیچیده ی آن ها همراه است. در چنین شرایطی، ممکن و محتمل است که مبانی سنتیِ مسئولیت مدنی توان پاسخ گویی کامل به این نوع خسارات را نداشته باشد. ازاین رو، ضرورت بازنگری در مبانی و قواعد این نظام ها بر اساس تحولات علمی و فناورانه روزافزون احساس می شود. توسعه گرایی صرف نمی تواند توجیهی برای گسترش بی ضابطه ی فناوری های پرریسک باشد، بلکه ایجاد تعادل بین نوآوری و حفظ حقوق اشخاص امری بایسته است. این جُستار با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای، به بررسی انتقادی مبانی سنتی مسئولیت مدنی پرداخته و با استناد به نظریه های معاصر همچون «ریسک توسعه»، «اعتماد مشروع» و «قاعده عدالت اجتماعی»، مبانی نوین بایستگی جبران خسارات فناوری های نوپدید را پژوهیده است. این نظریه ها در پرتو قواعد معتبر فقهی مانند غرور، لاضرر، اتلاف به تسبیب و احترام مورد تطبیق و تحلیل قرار گرفته اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که استقرار نظامی از نوع مسئولیت محض که مبتنی بر همین مبانی است، می تواند پاسخی کارآمد به چالش های ناشی از فناوری های نوین غیرقطعی باشد. چنین رویکردی با تأکید بر پیشگیری از آسیب ها، ضامن عدالت جبرانی و تخصیص بهینه ی منابع، و همچنین زمینه ساز ایجاد تعادل بین پیشرفت فناورانه و حفظ حقوق افراد در جامعه است و از نظر مبانی فقهی و حقوقی نیز مدلل و موجه است.