مالک ذولقدر

پژوهش حاضر به بررسی عدالت و نابرابری فضایی در چارچوب الگوی مدیریت اقتصاد سیاسی باز توزیع در دهه نخست انقلاب اسلامی می پردازد. رویکرد حاکم بر پژوهش کیفی و با روش تحلیل محتوای هدایت شده در چارچوب اقتصاد سیاسی- فضایی انجام شده است. جامعه موردمطالعه شامل قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، قانون بودجه، اساس نامه جهاد سازندگی و اساس نامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی است که به صورت هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق استخراج واحدهای معنایی و کدگذاری مفاهیمی مانند عدالت، باز توزیع منابع، زمین، مسکن و ... در قالب مقوله های کلان دسته بندی شدند. با تحلیل تطبیقی و بین متنی اسناد، الگوی حکمرانی باز توزیعی فضا محور به عنوان چارچوب تبیین کننده یافته ها استخراج شد. یافته های نشان می دهد، دولت از طریق ترکیب سازوکارهای حقوقی، مالی و نهادی، الگوی منسجمی از باز توزیع منابع و مداخله در سازمان فضایی کشور را دنبال کرد. قانون اساسی، نظام بودجه ای و نهادهایی مانند جهاد سازندگی و بنیاد مسکن، بستر اجرای این سیاست ها را فراهم ساخته و توسعه را در قالب گسترش دسترسی مناطق و گروه های محروم به زمین، مسکن، زیرساخت و خدمات عمومی محقق کرده اند. نتایج نشان داد سیاست های باز توزیعی دهه نخست بر مبانی نهادی، سیاسی و اقتصادی دولت محور استوار بوده و با اتکا به قانون اساسی، بودجه متمرکز و نهادهای انقلابی شکل گرفته اند و از طریق سازوکارهایی مانند واگذاری زمین، توسعه مسکن، گسترش زیرساخت ها و تخصیص هدفمند اعتبارات به طور مستقیم بر توزیع فضایی منابع و فرصت های توسعه اثر گذاشته اند. در مجموع، الگوی حاکم را می توان حکمرانی باز توزیعی فضا محور دانست که در آن دولت نقش هم زمان تنظیم گر اقتصاد و تولیدکننده فضا را ایفا کرده است.