محمدمصطفی یکتایی کرین

دانش صرف از جمله دانش های ادبی تأثیرگذار در فهم قرآن و حدیث است. منابع آموزشی دانش صرف و روش تعلیمی این دانش یکی از محورهای پژوهشی است که می تواند مورد توجّه پژوهشگران باشد. حجّت الاسلام و المسلمین داوود فائزی نسب با توجّه به تجربه تدریس در مجامع مختلف حوزوی و سابقه تألیف چندین کتاب آموزشی در این زمینه، آرای خود را در این مصاحبه تبیین کرده است. پرسش اصلی این مصاحبه آن است که چه زمینه هایی در دانش صرف، دارای کاستی است؟ او در پاسخ، ابتدا به دو رویکرد در مواجهه با قواعد صرف پرداخت؛ استخراج قواعد از منابع اصلی صرف یا استخراج قواعد از منابع لغوی. او معتقد است رویکرد دوم، مکمل رویکرد رایج فعلی است و منجر به واقعی سازی قواعد و کاربردی شدن آنها می شود. در ادامه، وی با تمرکز بر روش های آموزشی و کتاب های درسی، به نقد و بررسی کاستی ها در این زمینه پرداخته است. قواعد کم کاربرد، مثال های فرضی، پرداختن بیش از اندازه به مباحث سماعی و غفلت از برخی مسائل آموزشی دیگر، کاستی هایی است که از نظر او قابل جبران است. وی در مسیر حل این چالش ها کتاب هایی را تألیف کرده که در این مصاحبه به معرّفی ویژگی های آن می پردازد. عبور از مثال های فرضی به سمت تمرین های قرآنی، توجّه به قواعد نحوی مرتبط با صرف، اعتدال در پرداختن به مباحث سماعی، توجّه به صیغه های الگو در آموزش تغییرات صرفی، توجّه به نمونه های قرآنی و تفکیک مباحث تکمیلی از مباحث پایه و پرکاربرد (مرحله بندی آموزش)، از جمله ویژگی این آثار است. از ویژگی های گفت وگوی حاضر، تطبیق محورها بر نمونه های صرفی و تفکیک مرحله شناخت و آشنایی با مرحله تمرین، تکرار و مهارت است. او در بخش پژوهش معتقد است هر یک از مسائل و سرفصل های دانش صرف می تواند با رویکرد استخراج قواعد از منابع لغوی مورد مطالعه مستقل قرار گرفته و قواعد صرفی آنها ارزیابی شود.

دانش لغت از جمله علوم ادبی مهمّی است که در فهم متن و برداشت از قرآن و حدیث نقش اساسی دارد. با وجود اهمّیت این دانش، برنامه رسمی حوزه های علمیه هنوز برای آموزش آن جایگاه اختصاصی تعریف نکرده است؛ در نتیجه هر دو بُعد آموزش و پژوهش این دانش با خلأ مواجه است. یکی از پیش نیازها برای رفع این خلأ، استفاده از تجربه آموزشی و پژوهشی فعّالان این عرصه است. نوشته حاضر در مصاحبه با دکتر محمّد ملکی نهاوندی این پرسش را مطرح کرده که حوزه های علمیه در چه ابعادی از دانش لغت دچار خلأ شده است؟ او در پاسخ، ابتدا به تبیین جایگاه واژه شناسی، ضرورت، پیش نیازها، اهداف و وضعیت موجود در واژه شناسی می پردازد. آنگاه فعالیت ها و منابع دانش لغت را در سه حوزه دسته بندی کرده است: مسائل نظری دانش لغت، مفردنگاری ها و مفردشناسی (روش پژوهش در لغت). وی معتقد است منابع حوزوی و دانشگاهی تا حدودی به دو دسته اوّل پرداخته اند امّا دسته سوم مورد غفلت واقع شده است. او در مقام تبیین مفردشناسی، ضمن تعریف آن، به تبیین ارتباط با دو دسته دیگر و نیز روش شناسی لغویان پرداخته است. وی در نهایت، راهکار بهبود وضعیت موجود حوزه های علمیه در زمینه لغت را در دو محور معرّفی می کند: افزایش بینش لغوی و آموزش مراحل مفردشناسی به عموم جامعه حوزوی.