مریم زادخوست

اعلامیه حق بر توسعه با تأکید بر ضرورت مشارکت مردمی در فرآیند توسعه، بر حق حکمرانی کامل دولتها بر ثروت و منابع طبیعی خود تصریح دارد. در این میان، منابع نفت و گاز به عنوان یکی از مهمترین منابع انرژی جهان و نیز کانون درآمدزایی برای دولتهای دارنده، از جایگاهی راهبردی در تدوین سیاستهای اقتصادی برخوردارند. با توجه به اینکه در رویکرد سنتی، حاکمیت دولتها بر منابع طبیعی، مطلق تلقی میشود، پرسش محوری این پژوهش آن است که آیا اعمال حاکمیت بر منابع نفت و گاز بر اساس شاخصهای حکمرانی مطلوب، منجر به ارتقای کیفیت اجرای حق بر توسعه میگردد؟ یافته های تحقیق حاکی از آن است که بهره برداری از صنعت نفت و گاز، تنها در صورتی میتواند نقش مؤثری در تحقق کیفی حق بر توسعه ایفا نماید که اعمال حاکمیت در چهار عرصه «انعقاد قراردادهای سرمایه گذاری»، «خصوصی سازی»، «حفاظت از محیط زیست» و «توزیع عادلانه ثروت»، بر مبنای اصول حکمرانی مطلوب سامان یابد. اگرچه در اسناد برنامه های توسعه، به ویژه برنامه ششم، بر اهمیت بخش نفت و گاز تأکید شده، معالأسفه در مرحله تقنین و اجرا، اقدام جدی و کارآمدی در این زمینه مشاهده نشده است؛ این غفلت در برنامه هفتم توسعه نیز تداوم یافته است.