میثم خسروی ویشکایی

نحوه تقسیم سود عملیات بانکی، یکی از مهم ترین تفاوت های بانکداری بدون ربا با بانکداری متعارف است. الگوی این تقسیم سود در قانون عملیات بانکی بدون ربا، آیین نامه اجرایی فصل دوم قانون و در نهایت در دستورالعمل تقسیم درآمدهای مشاع مؤسسات اعتباری مصوب شورای پول و اعتبار مشخص شده است. این مقاله ضمن تبیین الگوی مدنظر قانون گذار و تطورات این الگو در مقررات مذکور، سعی می کند ابتدا نشان دهد مطابق با قانون عملیات بانکی و استاندارد بانکداری اسلامی (AAOIFI) سود ناشی از مطالبات غیرجاری (هزینه مطالبات مشکوک الوصول و درآمد ناشی از وجه التزام) باید مشاع تعریف شوند در حالی که دستورالعمل بانک مرکزی هزینه مطالبات مشکوک الوصول را غیرمشاع طبقه بندی کرده است. در گام بعد مبتنی بر داده های منتشر شده در صورت های مالی مؤسسات اعتباری ابعاد مالی شمول هزینه مطالبات مشکوک الوصول به عنوان درآمدهای مشاع مشخص گردیده و سود قطعی تعدیل شده با سود قطعی رایج در شبکه بانکی ایران مقایسه گردیده است. نکته دیگری که از بررسی صورت های مالی استخراج می شود این است که در تمامی سال های مورد بررسی از 1397 همواره سود علی الحساب تعیین شده توسط بانک مرکزی، عامل تعیین کننده در سود پرداختی به سپرده گذار بوده است نه درآمد ها یا هزینه های مشاع تحقق یافته مؤسسات اعتباری.