مصطفی شربتی

این پژوهش با هدف بررسی میزان توجه کتاب های درسی علوم تجربی متوسطه اول به مؤلفه های مرتبط با ماهیت علم انجام شده است. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کمی انجام شد. جامعه آماری و نمونه آماری شامل سه کتاب درسی علوم تجربی پایه های هفتم، هشتم و نهم بود و همه متن ها، تصاویر و فعالیت های موجود در این کتاب ها مورد تحلیل قرار گرفت. ابزار پژوهش بر اساس چارچوب استاندارد که توسط سایر پژوهشگران، از روایی مناسبی برخوردار است. پایایی کدگذاری نیز از طریق ضریب تؤافق بین کدگذاران تأیید شد. یافته ها نشان داد در هر سه پایه، تأکید غالب بر مفاهیم و قوانین علمی است. اما مؤلفه هایی نظیر روش علمی، حل مسئله و تعامل علم با جامعه سهم محدودی دارند. همچنین، افزایش حجم مطالب پایه نهم عمدتاً نظری بوده و با رشد فعالیت های عملی تناسب ندارد. در مجموع، در این کتاب ها توازن مؤثری میان مباحث نظری و مهارت های علمی ایجاد نشده و به مؤلفه علم به منزله پژوهش، توجه کافی به عمل نیامده است. بر این اساس، پیشنهاد می شود در بازنگری کتاب های علوم تجربی دوره متوسطه اول، از یک سو سهم مؤلفه هایی مانند روش شناسی علم، فرایند پژوهش و ارتباط علم با جامعه و فناوری در متن درس و مثال ها افزایش یابد و از سوی دیگر، تعداد و تنوع فعالیت های عملی و تجربه محور به منظور تقویت مهارت های علمی و فهم ماهیت علم بیشتر شود.