نرجس کیانیان راد

شاهنامه فردوسی، اثری از قرن چهارم هجری، نه تنها منظومه ای حماسی، بلکه سندی زبانی از هویت و میهن دوستی ایرانی است. این پژوهش، با رویکرد آماری-تحلیلی، بسامد واژگان میهنی در شاهنامه را بررسی و تحلیل می کند. یافته های این تحلیل نشان می دهد که واژه «ایران» با ۱۲۵۴ بار تکرار، پربسامدترین واژه میهنی در این اثر است و پس از آن، واژه های «شهر» (۵۸۱ بار) و «کشور» (۲۶۹ بار) قرار دارند. غیاب واژه های عربی مآبی چون «وطن» و کاربرد اندک «میهن» (یک بار)، نشان دهنده آگاهانه بودن انتخاب های زبانی فردوسی در چارچوب سبک خراسانی است. این نوشتار نشان می دهد که فردوسی با تکیه بر واژه «ایران»، به جای معادل های عام تر آن، قصد داشته هویتی خاص و متمایز برای سرزمین خود ترسیم و تقویت کند.

نامه های شاه اسماعیل صفوی و سلطان سلیم عثمانی در بحبوبه آغاز درگیری های جنگ چالدران، حاوی کلمات و ادبیات اثرگذاری است؛ چرا که انسان در شرایط اضطراری، سعی در به کارگیری نهایت اندوخته های خود برای رهایی از مخمصه ها دارد. در این مقاله، نگارنده با مطالعه این نامه ها و تعیین نکات مهم زیبایی شناسی ادبی آنها در سه قلمرو زبانی، ادبی و فکری، میزان اثر بخشی هر کدام از مهم ترین آرایه ها و نکات ادبی بر اقناع مخاطب را بیان می کند. باید دانست که زینت های کلام، بنیادی بس محکم دارند تا مخاطب را با خود همراه کنند.