آزاده میرزائی

این پژوهش با تکیه بر دستور نقش گرای نظام مند و با محوریت مفهوم آغازگر، به بررسی ساخت آغازگری در جملات امری زبان فارسی می پردازد. در این دستور، نخستین سازه جمله به شرط آنکه یکی از بخش های تجربه یعنی مشارک، فرایند یا افزوده حاشیه ای باشد، آغازگر است. این آغازگر می تواند بی نشان یا نشاندار باشد. در زبان انگلیسی، آغازگر بی نشان در جملات خبری، فاعل، در جملات امری، فعل، در جملات پرسشی بله خیر، فعل کمکی و فاعل و در جملات پرسشی پرسش واژه ای، خود پرسش واژه است. در زبان فارسی نیز، در بیشتر ساخت ها آغازگر بی نشان وضعیتی مانند جملات خبری دارد. با این حال، جایگاه آغازگر در جملات امری کمتر بررسی شده است. برای ارزیابی این موضوع، ۲۰۹۹ جمله امری از پیکره وابستگی نحوی زبان فارسی استخراج و در حدود نیمی از داده ها ساخت آغازگری بررسی شد. فرض پژوهش بر آن بود که در بخشی از این جملات، به ویژه مواردی با افعال حرکتی، فعل می تواند آغازگر بی نشان باشد. یافته ها نشان داد که بیش از ۹۰ درصد جملات امری در زبان فارسی ساختار فعل پایان دارند. حدوداً در 10 درصد از جملات فعلِ دارای متمم بندی در ابتدای جمله می آید و متمم آن در پایان جمله ظاهر می شود و از این تعداد، حدود نیم درصد جملات، شامل بندهای ساده ای هستند که فعل را در آغاز قرار می دهند. نتایج کلی پژوهش نشان می دهد الگوی آغازگری در جملات امری زبان فارسی تابع الگوی فعل پایانی است.