محمد ملائی

به شکل سنتی، مسئله شر در انواع مختلفی که دارد، یکی از جدّی ترین اشکالات به خداباوری بوده است. بخش گسترده ای از پاسخ های داده شده به مساله شرور، عمدتاً با محور قرار دادنِ شکوفایی انسان در دنیایی که محل تعارض ماده و وقوع انواع مختلف شر است قرار گرفته است. در چند دهه اخیر توجه بیشتری به درد و رنج حیوانات و مشکلات فلسفی ای که چنین رنجی بعنوان یکی از مصادیق شرور ادراکی ایجاد می کند معطوف شده است. خداباوران در ادیان ابراهیمی، سعی می کنند با ترسیم یک تئودیسه الهیاتی، میان درد و رنج حیوانات و خداوندی که اوصاف مطلقِ علم، قدرت و خیرخواهی دارد سازگاری برقرار کنند، در مقابلِ این راه کار، که تلاش دارد وحدانیت و اوصاف کمالی و مطلق خداوند را حفظ کند، راه کارهای دیگری توسط ادیان غیر توحیدی مانند تئودیسه هندوئی هم وجود دارد که بی توجه به حفظِ وحدانیت خداوند، سعی می کند این مساله را با راهکاری اخلاقی توجیه نماید. تئودیسه هندوئی با ارائه یک ساختارِ سیستماتیک از نظام آفرینش، دلالیلی را که خداوند اجازه می دهد حیوانات رنج بکشند به اختیار و آزادیِ اعطا شده به موجودات و چرخه کرمه که بنوعی بازگوکننده هر چه کِشت شود در زندگی بعدی برداشته می شود گِره می زند. در این پژوهش نشان می دهیم که چگونه یک خداباور هندو می تواند با توجه به آموزه های دینیِ خود به مشکل رنج حیوانات پاسخ دهد.