سیده سارا مرادی کرم بستی

ادبیات معاصر در سال های اخیر با ورود پررنگ تجربه های زیستی زنان، به ویژه مادری با خلأ نظری مواجه شده است؛ چراکه این تجربه ها در چارچوب های سنتی ادبیات جای نمی گیرند. پژوهش حاضر با هدف امکان شناسی «ادبیات مادرانه» به مثابه ژانری نوظهور در نقد ادبی معاصر انجام شده است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و آثاری از شارلوت پرکینز گیلمن، سیمون دوبووار و شیوا علی نقیان به عنوان نمونه های شاخص تحلیل شده و ویژگی های متمایز این ژانر بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد که ادبیات مادرانه واجد شاخصه هایی مستقل است همچون: تمرکز بر بدن مندی، تجربه های عینی مادری، روایت های چندصدایی، بهره گیری از فرم های روزنگاشتی متناسب با زیست مادری و ایفای نقش انتقادی در برابر گفتمان های تثبیت شده درباره مادری. این ژانر با عبور از مرزهای سنتی گونه ای خودآگاهی جمعی درباره تجربه مادری پدید می آورد و نشان می دهد مادری آغازی تازه برای بازآفرینی زبان زنانه است. این خصوصیات بیانگر آن است که ادبیات مادرانه ظرفیت تثبیت درجایگاه ژانری مستقل را دارد. نوآوری این پژوهش در آن است که برای نخستین بار مادری از سطح «موضوع» به سطح «ژانر» ارتقا یافته و جایگاهی نظری در مباحث ژانرشناسی یافته است. اهمیت این نتیجه آن است که ادبیات مادرانه به غنای نقد ادبی و مطالعات جنسیت کمک می کند.