محمد الطائش

امنیت ملی ازجمله دغدغه های اصلی و بنیادین عراق از زمان تأسیس (1920) بوده که به عنوان یک کشور یا کنشگر در سیستم بین المللی نوین مطرح شده است. در این میان منطقه گرایی به عنوان یکی از برجسته ترین راه های دستیابی به امنیت ملی مطرح بوده که این موضوع با تحول سیستم بین الملل به سیستمی پیچیده - شبکه ای از برجستگی خاصی برخوردار شده است؛ اما بااین وجود، ادبیات روابط بین الملل به ویژه در عراق چنین موضوعی را مورد غفلت قرار داده اند. به همین سبب این پرسش اساسی مطرح می شود که با توجه به تحول سیستم بین الملل به سیستم شبکه ای که قاعدتاً الگوی منطقه گرایی را نیز به الگوهای شبکه ای تغییر داده است، این الگوی نوین از منطقه گرایی چه جایگاه و پیامدهایی بر امنیت ملی عراق دارد و جایگاه ایران در این فرایند چیست؟ در پاسخ به این پرسش فرضیه پژوهش این است که در سیستم های بین المللی پیچیده-آشوبی به دلیل به هم پیوندی شبکه ای و لایه های نظم، منطقه گرایی به عنوان سازوکاری برای مدیریت لایه های نظم از طریق مدیریت و کنترل محیط سیستم منطقه ای و تبدیل آن به الگوهای گوناگون همکاری در کنترل تهدیدات، امنیت ملی کشورها ازجمله عراق را تحت تأثیر قرار می دهد و ایران دارای نقش پیوندی در این شبکه است. روش پژوهش حاضر مبتنی بر روش آبداکشن و تأکید بر واقعیت های نوپدید و یافتن بهترین راه برای تبیین موضوع است. یافته ها نشان می دهند که الگوهای جدید منطقه گرایی شبکه ای عراق و راهبردهای آن ازجمله شبکه سازی و پیوندسازی به ویژه با ایران راهی برای عبور از بن بست های ژئوپلیتیکی و ایجاد بازدارندگی هوشمند خواهد بود. برجسته ترین نوآوری پژوهش ارائه مدل منطقه گرایی شبکه ای مبتنی بر خوشه های متمایز برای کشور عراق است.