محبوبه محمدی

این مقاله با تمرکز بر داستان «اعتصام السلطنه» اثر بیژن نجدی، به بررسی نحوه به کارگیری شگردهای فراداستان تاریخی و رئالیسم جادویی می پردازد. مسأله اصلی پژوهش آن است که نشان دهد چگونه تلفیق این دو سبک روایی، با بهره گیری از تکنیک هایی خاص، روایت تثبیت شده و اقتدارمحور تاریخ را دچار گسست کرده و امکان خوانشی چندلایه، انتقادی و بازاندیشانه از گذشته را فراهم می آورد؛ خوانشی که تاریخ را از سلطه گفتمان قدرت رها ساخته و امکان شنیدن صداهای به حاشیه رانده شده را فراهم می کند. با رویکردی روایت شناسانه، مقاله تحلیل می کند که نجدی با بهره گیری از شگردهای فراداستانی چون راوی خودآگاه، روایت غیرخطی، شخصیت بخشی به اشیاء و چهارچوب شکنی، ساختار رسمی تاریخ را به چالش می کشد. در کنار این، مؤلفه های رئالیسم جادویی مانند خواب های نمادین، زبان شاعرانه، اروتیسم استعاری و دوگانگی واقعیت و خیال، جهانی روایی خلق می کنند که در آن مرز میان حافظه، اسطوره و تاریخ به تدریج محو می شود. تلفیق این دو سبک نه تنها دریافت تاریخ را از قالب های نهادینه شده و تک صدایی خارج می سازد، بلکه جایگاه خواننده را از موقعیتی منفعل به کنشگری معناگرایانه ارتقا می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که نجدی تاریخ را نه به عنوان گزارشی عینی از رویدادها، بلکه به مثابه کنشی ادبی و انتقادی بازآفرینی می کند؛ کنشی که هدف آن احیای صداهای خاموش شده در حافظه جمعی و نقد روایت های مسلط تاریخی است.