حامد مهدی

این پژوهش به بررسی و مقایسه دو رساله تأدیب الرجال و معایب الرجال می پردازد که در پاسخ به رساله تأدیب النسوان در دوره قاجار نگاشته شده اند. هدف اصلی، تعیین هویّت نویسنده مجهولِ تأدیب الرجال و بررسی فرضیه نگارش آن به قلم بی بی خانم استرآبادی، نویسنده معایب الرجال است. روش پژوهش، تحلیل سبک شناختی با استفاده از هوش مصنوعی و الگوریتم های پردازش زبان طبیعی، در سه لایه واژگانی، نحوی و گفتمانی است. یافته ها نشان می دهد که علیرغم وجود شباهت هایی در لحن و گفتمان، تفاوت های قابل توجهی در تیپ شخصیتی، تحلیل احساسات و سبک نوشتاری نویسندگان وجود دارد. تأدیب الرجال لحنی آرام و همدلانه دارد و بر اصلاح فردی تأکید می کند؛ درحالی که معایب الرجال لحنی انتقادی و اعتراضی داشته و به دنبال اصلاحات اجتماعی است. بررسی واژگان تک بسامد و ساختارهای نحوی نیز تفاوت های قابل توجهی را نشان می دهد. اگرچه پیکره پژوهش ذیل ژانری واحد و گفتمانی یکسان قرار دارد اما مجموع یافته های پژوهش، نمایانگر دو جهان متنی متفاوت و دو رویکرد مجزا در اصلاح جامعه هستند. درنهایت، با توجه به تفاوت های موجود در سبک نوشتاری، فرضیه یکسان بودن نویسندگان هر دو رساله رد می شود.