ساره مقامی

مقدمه: پدانیوس دیوسکوریدس، حکیم صاحب نام یونانی در سده نخست میلادی، کتاب «ماتریا مدیکا» را تألیف کرد. این کتاب از منابع اصلی علم گیاه شناسی و جانورشناسی در تمدن اسلامی و غربی به شمار می رود. این پژوهش به معرفی و بررسی دو نسخه اسلامی و غربی با عناوین «الحشایش- قوی الاغذیه» موجود در کتابخانه مجلس شورای اسلامی (کد شناسایی کتاب: 7739-10) و نسخه عربی با عنوان «دیسکورسی ماتیولی» موجود در کتابخانه موزه بریتانیا در لندن (کد شناسایی کتاب: 22332) می پردازد. هر دو نسخه مذکور از روی نسخه ماتریا مدیکا دیسکوریدوس، تصویرسازی و تألیف شده اند و ازنظر دوره تاریخی، در عصر صفوی و رنسانس (990 ق/1582م و 972 ق/1564) قرار دارند. اهداف و سؤال ها: هدف این پژوهش، مطالعه، تحلیل و مقایسه شیوه های هنری و روش های تصویرسازی علمی در این دو نسخه است. سؤال های پژوهش عبارت اند از: 1. شیوه هنری و روش تصویرسازی علمی در نسخ مصور الحشایش کتابخانه مجلس شورای اسلامی و کتابخانه بریتانیای لندن چگونه است؟ 2. کدام نسخه با معیارهای تصویرسازی علمی تطبیق بیشتری داشته و ازنظر کارکرد آموزشی و تشریحی عملکرد بهتری ارائه می دهد؟ روش ها: این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای و بررسی تصاویر گیاهان دارویی انجام شده است. نگارندگان از طریق مطالعه تطبیقی دو نسخه و تحلیل تاریخی تصاویر، به یافته های تحقیق دست یافته اند. یافته ها و نتایج: نتایج تحقیق نشان می دهد که هنرمندان اسلامی و غربی، شیوه های متفاوتی را در تصویرسازی متون علمی به کاربرده اند. اگر هدف اصلی تصویرسازی در کتاب «ماتریا مدیکا» را کمک به شناسایی هر چه بهتر نمونه ها و گونه های مختلف آن ها در طبیعت بدانیم؛ نسخه غربی (دیسکورسی ماتیولی) با بهره گیری از فنون اجرایی و رنگ آمیزی متنوع، وضوح و واقع گرایی بهتری در تصویرسازی علمی عرضه کرده است.