زهرا ستاریان

موضوع خیانت زن به شوهر در سال های اخیر در سینمای ایران پرتکرار و در جامعه نیز با افزایش روبه رو شده که ضرورت بررسی آن را می نمایاند. با توجه به محدودیت های شرعی، عرفی و مجوز ساخت و پخش فیلم ها، سازندگان غالباً تلاش کرده اند تا صراحتاً به این مضمون نپردازند، بلکه آن را کنار مفاهیم دیگری قرار دهند تا برای مخاطب پذیرفتنی تر شود. چارچوب ارزشی ای که خیانت زن به شوهر در آن ها تعریف می شود، از سال ها قبل برساخته شده و حالا این مضمون را نیز در خود جای می دهد. این چارچوب های ارزشی و ایدئولوژیک، گفتمان را می سازند؛ بنابراین، این پژوهش گفتمانی را که فیلم به آن تعلق دارد و مفاهیمی که در لایه های پنهان فیلم تبلیغ می شود مطالعه و تحلیل می کند. پژوهش براساس شیوه تحلیل انتقادی گفتمان فرکلاف به تحلیل گفتمان فیلم های مغز استخوان، پل چوبی، بنفشه آفریقایی، شب یلدا، تیغ و ترمه، برف روی کاج ها و علفزار می پردازد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که خیانت زن به شوهر در فیلم های بررسی شده تقبیح نمی شود، بلکه هم راستا با ارزش های پیش ساخته دیگری تعریف و توجیه می شود. در چنین گفتمانی، رویکردهای غیردینی و ضددینی، فمینیستی، لیبرالیستی و مدرنیستی در کنار هم و در برابر رویکردهای دین مدارانه، خانواده محور، اخلاق مدار، سنت گرا و دارای هویت و اصالت بومی تعریف می شوند.