هدیه موحدی

این پژوهش باهدف شناسایی ابعاد و مسائل کودکان آسیب پذیر در ایران انجام شده است. ابتدا با استفاده از مرور نظام مند، 56 مقاله انتخاب و تحلیل شدند و سپس با مطلعین در سه سطح: تصمیم گیرندگان حوزه ستادی، کارشناسان، خانواده و خود کودکان آسیب پذیر مصاحبه بعمل آمده است. تجزیه وتحلیل داده ها با روش تحلیل مضمون و با کمک نرم افزار مکس کیودا انجام شده است. یافته ها نشان می دهد مسائل کودکان آسیب پذیر در ایران ماهیتی چندبعدی، درهم تنیده و ساختاری دارد و نمی توان آن را صرفاً به فقر اقتصادی تقلیل داد. چهار بعد اصلی شامل زمینه های آسیب پذیری، مسائل فردی، مسائل اجتماعی و مسائل اقتصادی است. بعد زمینه ای نشان می دهد ساختار نامناسب اقتصاد، نابرابری اجتماعی، توسعه نامتوازن و افزایش مهاجرت، بستری کلان برای بازتولید آسیب پذیری کودکان فراهم کرده است. در بعد فردی، ضعف سلامت جسمانی، سوءتغذیه، فقدان مهارت و مشکلات روانی به عنوان پیامدهای مستقیم فقر و محرومیت، توانمندی کودکان را تضعیف کرده و چرخه آسیب را تقویت می کند. بعد اجتماعی نیز حاکی از گسست شبکه های حمایتی، ناتوانی در برقراری روابط اجتماعی، تبعیض جنسیتی و کاهش منزلت اجتماعی است که به طرد اجتماعی و بازتولید حاشیه نشینی منجر می شود. در بعد اقتصادی، اشتغال کودک، فقر پایدار خانوار و نامناسب بودن فضای کالبدی محل زندگی به عنوان عوامل کلیدی محرومیت شناسایی شده اند. تحلیل تلفیقی یافته ها نشان می دهد که آسیب پذیری کودکان حاصل هم پوشانی این ابعاد است و سیاست های تک بعدی نمی توانند به طور مؤثر به حل این مسئله کمک رساند.