محبوبه مخدومی کاخکی

مهاجرت می تواند بر سلامت و بهزیستی جسمی، روانی و عاطفی مهاجران و افراد باقیمانده در مبدأ، به ویژه والدین تأثیر بگذارد. ازاین رو پژوهش حاضر با هدف بررسی تجربه زیسته مادران از مهاجرت تحصیلی فرزندان دخترشان به کشورهای اروپایی انجام شد .این مطالعه از نوع کیفی و با استفاده از روش پدیدار شناسی تفسیری انجام شد. پژوهش با بهره گیری از نمونه گیری هدفمند از مادران 45 تا 65 ساله ساکن در شهر مشهد در سال 1401-1400 که دارای حداقل دو فرزند که یک فرزند دختر مهاجر به کشورهای اروپایی را داشتند، انجام شد. در نهایت پس از انجام 15 مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق، پژوهشگر به اشباع داده ها رسید. مصاحبه ها با روش پدیدارشناسی اسمیت مورد بررسی قرار گرفتند. در تحلیل مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مادران، مجموعا 537 کد اولیه، 199مفهوم اولیه، 15 مقوله فرعی و 5 مقوله اصلی «تجربه بحران هستی-شناختی؛ پریشانی هیجانی و عاطفی؛ پریشانی شناختی؛ پریشانی و بدتنظیمی رفتاری؛ و سازگاری و پذیرش شرایط» شناسایی شد. نتایج حاضر می تواند اطلاعاتی در مورد تجربه زیسته مادران از مهاجرت فرزندان ارائه دهد که این تحقیقات برای متخصصانی که در حوزه سلامت روان، خدمات سالمندان، مددکاران اجتماعی و روان شناسان فعالیت می کنند، مفید باشد و آن ها را در اجرای هر چه موفق تر برنامه هایشان کمک نماید در زمینه آسیب های روانی مادران دارای فرزند مهاجر، مضامین اضطراب، ناراحتی، نگرانی، احساس دلتنگی وتنهایی از تجارب مادران به دست آمد. نتایج این یافته ناهم سو با پژوهش های وانور و همکاران (2018)؛ لی و همکاران (2024)؛ قیمیر و همکاران (2024)؛ سرکار و همکاران (2023)؛ بانداری و همکاران (2022)؛ باستیا و همکاران (2021)؛ لیو و همکاران (2021)؛ تاپا (2021)؛ شیفل و ژانگ (2019) و بسیاری دیگر از پژوهش ها همسوست. در زمینه احساس تنهایی والدین در مطالعه ای با هدف بررسی تأثیر مهاجرت کودکان بزرگ سال بر سلامت روان والدین، حاکی از آن بود علائم افسردگی و احساس تنهایی در والدین افزایش می یابد، اما این اثر فقط برای مادران وجود دارد (مسکا و بارت، 2014). پژوهش های دیگر نشان داده است افزایش تنهایی والدین نشان دهنده سطوح بالینی علائم افسردگی است (شیفل و ژانگ، 2019). افزایش علائم افسردگی و تنهایی در میان مادران کودکان مهاجر در ایرلند نشان داده شده است (مسکا و بارت، 2016). از طرف دیگر مطالعه ای توسط وانور و همکاران (2018) نشان دادند مهاجرت یک فرزند بالغ، عامل مهمی در شکل دهی به نتایج بهزیستی نیست. به نظر می رسد وجود شرایط خوب و استانداردهای بالا می تواند از عوامل بالقوه اثرگذار در زندگی والدین است. در تبیین نتایج این پژوهش ها می توان گفت در کشورهای در حال توسعه که برنامه های حمایت اجتماعی ضعیف دارند، این نیروهای اجتماعی-جمعیت شناختی نگرانی هایی را ایجاد کرده اند، زیرا والدین ممکن است احساس تنهایی و ناراحتی عاطفی ناشی از غیبت کودکان را نیز تجربه کنند. فرزندان به عنوان منبع قدرت خانواده در نظر گرفته می شوند و حداقل از نظر فرهنگی، هنوز به عنوان منبع حمایت از والدین شناخته می شوند. در غیاب فرزندان احتمالاً منجر به احساس غم و اندوه، انزوا، افسردگی و تنهایی در والدین می شود. با افزایش مهاجرت داخلی یا بین المللی، نیاز به تکیه بر فرزندان برای حمایت را افزایش داده است. همچنین دلایلی که باعث مهاجرت فرزندان به خارج از کشور شده است به عنوان مثال محدودیت های فرصت تولید درآمد و نگرانی های مالی، ممکن است بر سلامت روان والدین تأثیر بگذارد. زمانی که فرزندان از خانه خارج می شوند، تحولات ناگهانی در انتظارات، وظایف، روابط و امور منزل رخ می دهد. مادران با به یاد آوردن دوران حضور فرزندان در خانه و مقایسه آن با شرایط جدید، احساسات متناقضی را تجربه می کنند. گاهی از اینکه فرزندانشان را برای زندگی مستقل آماده کرده اند خرسند هستند و گاهی نیز نسبت به آینده و قابلیت های آن ها برای مدیریت زندگی به تنهایی دچار نگرانی می شوند. در این مرحله از چرخه حیات خانوادگی، والدین باید به پذیرش نقش مستقل فرزندان خود بپردازند. این موضوع تا اندازه ای به درجه تمایزیافتگی اعضای خانواده بستگی دارد. براساس نظریه یبوئن، مفهوم تمایزیافتگی شخصیت به این معناست که اشخاص قادر باشند در شرایط استرس زا، عواطف را از اندیشه ها منفک کرده و میان آن ها توازن برقرار کنند. علاوه بر این، تمایزیافتگی شامل جنبه بین فردی نیز می شود که به خودمختاری هر یک از اعضای خانواده اشاره دارد. چنانچه مادران از شخصیت های تفکیک پذیر برخوردار باشند و فرزندانی با توانایی تمایزیافتگی پرورش دهند، مادری را با کمترین سطح استرس خواهند گذراند.