کامران مقصودی

این پژوهش با هدف تحلیل شرایط علی مؤثر بر انحرافات اجتماعی در حاشیه نشینی شهر اسلام شهر از منظر فرهنگی، با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) و طرح متوالی اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، با ۱۶ خبره (اساتید دانشگاهی و مدیران ناجا) به روش نمونه گیری هدفمند گلوله برفی مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد و در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ نفر از شهروندان اسلام شهر بود که با فرمول کوکران، ۳۸۵ نفر به روش تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل مصاحبه های کیفی مبتنی بر مدل پارادایمی اشتراوس و کوربین و پرسشنامه های محقق ساخته انحرافات اجتماعی (۱۲۰ گویه) و استاندارد حاشیه نشینی بود که روایی آن ها با شاخص های CVR، CVI و AVE و پایایی با آلفای کرونباخ (بالای ۰.۷) تأیید شد. تحلیل داده ها با کدگذاری در MAXQDA و مدل سازی معادلات ساختاری در Smart PLS3 نشان داد که عوامل اقتصادی (ضریب مسیر ۰.۸۶۷)، اجتماعی-فرهنگی (۰.۸۶۹)، زیرساختی (۰.۷۶۵) و سیاست گذاری (۰.۷۵۷) به عنوان شرایط علی، ۴۳.۹ درصد از تغییرات انحرافات اجتماعی و ۴۶.۸ درصد از تغییرات حاشیه نشینی را تبیین می کنند. یافته ها حاکی از تأثیر معنادار تعارضات فرهنگی، فقر هویتی و ضعف نهادهای فرهنگی در تشدید انحرافات اجتماعی بود که لزوم برنامه ریزی فرهنگی هدفمند را برای کاهش این پدیده نشان می دهد.