بابک محبوب علیلو

زمینه و اهداف: گسترش تعاملات دیجیتالی، بزه دیدگی و بزهکاری سایبری را به شکل رایجی از رفتارهای مضر در فضای مجازی تبدیل کرده است که حقوق افراد را به شدت تهدید می کند. این پدیده ها در اشکال گوناگونی ظاهر می شوند و بر جنبه های متعددی از زندگی شخصی قربانیان تأثیر می گذارند. این پژوهش با تمرکز بر شهر تبریز، به بررسی علل و ارائه راهکارهای مقابله ای برای این پدیده می پردازد. روش: این مطالعه با استفاده از رویکرد کیفی-کمی، جنبه های مؤثر بر بزه دیدگی و بزهکاری سایبری را بررسی می کند. داده ها از طریق مصاحبه جمع آوری شد، سپس عوامل مؤثر بر بزه دیدگی و بزهکاری سایبری از طریق تحلیل عامل اکتشافی و رگرسیون خطی چندگانه تحلیل شدند. در نهایت با همفکری متخصصان پیشنهادهای کاربردی ارائه شد. نمونه آماری پژوهش شامل 95 نفر از مراجعه کنندگان (بزهکار- بزه دیده) با محوریت جرائم مرتبط با بزهکاری سایبری (54 نفر از این افراد بزهکار و 41 نفر بزه دیده) بودند. این افراد با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. کلیه تحلیل های آماری، به وسیله SPSS25 انجام شد. یافته ها: عوامل بزه دیدگی سایبری در تبریز را می توان به خودکنترلی پایین، استفاده گسترده از شبکه های اجتماعی، نظارت ضعیف والدین و افشای بیش از حد اطلاعات شخصی اشاره کرد. همچنین، عوامل مؤثر بر بزهکاری سایبری شامل ناشناسی، یادگیری اجتماعی، تغییر ارزش ها و عدم درگیری اخلاقی هستند. نتایج: به منظور کاهش بزه دیدگی و بزهکاری سایبری باید از فناوری های پیشرفته مانند هوش مصنوعی و تحلیل داده ها برای پیش بینی و پیشگیری از جرائم سایبری و توسعه سامانه های برخط گزارش دهی برای تسهیل اطلاع رسانی جرائم سایبری توسط قربانیان، افزایش آگاهی از طریق برگزاری کارگاه های آموزشی، همکاری با مدارس و دانشگاه ها و برگزاری گروه های آگاهی بخشی در سطح شهر استفاده کرد.