حکیمه نظری

استجابت دعا از دیرباز در فلسفه و الهیات مطرح بوده است و پرسش اصلی آن چگونگی تحقق و امکان برآورده شدن دعا از منظر هستی شناسی است. ضرورت انجام این تحقیق ازآن روست که فلسفه صدرایی به منزله یکی از جریان های فلسفی عمیق و با رویکرد کاملاً وجودشناسانه می تواند با نگرشی بدیع و نظام یافته به فهم این پدیده معنوی و شرایط تحقق آن کمک کند. روش پژوهش استنتاجی و تحلیلی است و سیر تحقیق، به منظور تبیین رابطه میان هستی انسان، دعا و تحقق خواسته ها، بر تحلیل چهار مبنای اصلی فلسفه ملاصدرا، اصالت وجود، تشکیک وجود، حرکت جوهری و حرکت جوهری اشتدادی نفس متمرکز است. یافته ها نشان می دهد که دعا فرایندی وجودی و متشکک دارد که استجابت آن وابسته به شدت وجودی نفوس، خلوص نیت و سنخیت علت و معلول است. همچنین، حرکت جوهری نفس انسان زمینه ساز تغییرات وجودی و نزدیکی به ذات الهی و به تبع آن، استجابت دعاست. درنتیجه، می توان گفت دعا به مثابه فرایندی وجودی باید در چهارچوب نظام علّی و مراتب وجودی بررسی شود و استجابت دعا نه صرفاً به اراده الهی، بلکه به تناسب وجودی دعاکننده با خواسته وابسته است. لذا، بر ارتباط تنگاتنگ میان دعا و حرکت تکاملی انسان تأکید می شود.