محمدحسین رهاویان

فهم و خوانش قرآن کریم فرایندی است که فرد را به معنای قرآن می­رساند و بعد از آن، فرایند تدبر، شرح و... انجام می­شود. به جهت اهمیتی که امروزه به مباحث فهمی داده می­شود، این پژوهش در طراحی روش­های فهم قرآن، یکی از بایسته­های قرآن­شناسی است. یکی از روش­های مفید و کاربردی در فهم، خوانش بینامتنی است؛ این سبک از خوانش با آنچه تفسیر قرآن به قرآن نامیده می­شود نیز از این زاویه بسیار مرتبط است؛ بنابراین، پژوهش حاضر که در جهت ارائه مدلی خوانشی، حرکت می­کند، می­­کوشد تا به روش توصیفی­ـ تحلیلی در ابتدا، ارجاعات درون متنی آیات در هر رکوع سوره مؤمنون را شناسایی و سپس به خوانش بینامتنی رکوعات در این سوره، بپردازد. یافته­­های پژوهش نشان می­دهد که آیات سوره مؤمنون از نظر ساختاری و معنایی به یکدیگر ارجاع داده شده‌اند و زمینه خوانش بینامتنی را فراهم می‌کنند. یکی از ارتباط­های بینامتنی سوره مؤمنون، ارتباط درون­رکوعی و برون­رکوعی آن است. سوره مؤمنون دارای شش رکوع است؛ علاوه بر ارتباط میان آیات در هر رکوع، هریک از رکوعات این سوره نیز از لحاظ لفظی و معنایی با یکدیگر در ارتباط است؛ رکوع اول با دوم، دوم با سوم، سوم با چهارم، چهارم با پنجم، پنجم با ششم؛ همچنین رکوع اول و آخر نیز از ارتباط منسجمی برخوردار است. توجه به این پدیده نه­تنها در فهم و خوانش این سوره، بلکه در فهم قرآن نیز بسیار راهگشا است؛ همچنین می­تواند انسجام متنی این سوره را نیز به خوبی نمایان سازد.