الهام خانقاهی بالا

زمینه گرایی به عنوان رویکردی در معماری، بر حفظ ردپای گذشته و تفاوت ها و ویژگی  های هر فرهنگ تأکید داشته، ریشه در هویت هر ملیت دارد. بازار مهم ترین فضاهای شهری و عناصر عملکردی و به عنوان ستون فقرات شهر قلمداد می شود. عوامل فرمی(کالبدی)، معنایی(ادراکی)، عملکردی(کارکردی) در نقش بازار در شهر به عنوان بستری برای پاسخگویی به نیازها و ظرفی برای فعالیت و رفتارهای استفاده کنندگان است. هدف از پژوهش حاضر، شناسایی معیارها و مؤلفه های زمینه کالبدی، معنایی و کارکردی بازار سنتی در قالب نشانه شناسی نظریه«اُمبِرتو اِکو»است. فرضیه تحقیق از نوع همبستگی و جهت دار است که فرض می کند معماری بازار تحقق اصول زمینه گرایی است و مفاهیم نشانه ها می توانند به عنوان ابزاری جهت تحلیل نظام ارزشی و معنایی برای شناسایی اصول زمینه گرایی راهگشا باشند، چرا که بازار سنتی اردبیل دارای ویژگی های دلالتی است که قابلیت تداعی معنا را دارد. روش تحقیق از نوع کیفی و بر اس اس روش توصیفی -تحلیلی اس ت که با استناد به منابع مطالعاتی به بس ط مفهوم زمینه گرایی پرداخته و با اقتباس از منابع پژوهش، مؤلفه ها و ریزمؤلفه های زمینه گرایی را تدوین و ابعاد نشانه شناسی اُمبِرتو اِکو را شناسایی و بازار سنتی اردبیل را بر اساس مؤلفه های فوق و با استفاده از ابزار مشاهده و مطالعات ارزیابی می کند و سپس با روش تحلیلی-تطبیقی زمینه و نشانه های کالبدی بازار سنتی اردبیل را مشخص می نماید. نتایج نشان می دهند که معیارهای زمینه گرایی شامل دو جنبه فضایی و بصری و نُه معیار موقعیت، حجم، ارتفاع، عقب نشینی، مقیاس، جهت گیری، ریتم، ساخت مایه، رنگ و سه مؤلفه فضای مابین، کالبد معماری و فضای پر، نحوه تداخل توده و فضا است.