فاطمه رسولی دانش

در حیطه فرهنگ و ادب، در پرتو تبلور بینش، درخشش و تجسم هنر و آرمان خلق شده یک اثر می توان به تحلیل ارزش های متن پرداخت. برای تحلیل ارزش های متن از دیدگاه زبانشناختی، بررسی تمایزات و تفاوت هایی که مبنای شکل گیری ارزش ها هستند حائز اهمیت است. ارزش ها و ضد ارزش ها پایه های استوار و زیربنای همان درونمایه متن است که در ارتباط با یکدیگر، شبکه های پیچیده ای را تشکیل می دهند. این شبکه های پیچیده ارزشی به صورت اهدافی تبلور پیدا می کنند که در خدمت زندگی فرد یا گروه قرار می گیرند تا اصول و غایت انسان را شکل دهند. اما چگونه این ارزش های گفتمانی قابل بررسی است؟ این ارزش ها ذیل عناصر ارزشیابی و جملات ارزشیابی بررسی می شوند تا بیانگر ارزش های گفتمانی باشند. متن نمایانگر ارزش هایی است که در بستر اندیشگان، طرز برخورد و روابط قدرت فراتر از متن وجود دارد. وجه و وجه نمایی ابزاری سودمند برای تحلیل و بررسی ارزش ها در گفتمانند. در این جستار، در خوانش داستان کوتاه «درخت گلابی»، اثر گلی ترقی، شگردهایی را بررسی کرده که به ارزش های متبلور داستان دلالت داشته باشند و بر اساس نظریه فرکلاف، وجه و وجه نمایی داستان مورد توجه قرار می گیرد تا ارزش های متن در تقابل با یکدیگر و بر اساس ارزش های انگیزشی حیاتی تجلی یابد.