رضا نجابت

پژوهش حاضر با هدف بررسی و مقایسه علل و عوامل مؤثر بر همگرایی و واگرایی جمهوری اسلامی ایران با کشورهای عراق و سوریه در دو دوره زمانی “قبل از بیداری اسلامی” و “بعد از بیداری اسلامی” انجام شده است. روش این تحقیق مقایسه ای است که با توجه به نظریه منطقه گرایی علل و عوامل همگرایی و واگرایی ایران با عراق و سوریه قبل و بعد از بیداری اسلامی مقایسه شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قبل از بیداری اسلامی، عوامل ژئوپلیتیکی، تاریخی، مذهبی و اقتصادی نقش پررنگی در شکل دهی به روابط ایران با عراق و سوریه ایفا می کردند اما پس از بیداری اسلامی، با ظهور گروه های تروریستی و افراط گرا، تغییر در معادلات قدرت منطقه ای و مداخله بازیگران فرامنطقه ای، ابعاد جدیدی به همگرایی و واگرایی بخشیده است. در این دوره، همگرایی ها بیشتر حول محور مبارزه با تروریسم، حفظ ثبات و امنیت منطقه و تقویت محور مقاومت شکل گرفته، در حالی که واگرایی ها نیز متأثر از تغییر آرایش سیاسی داخلی کشورها، رقابت های منطقه ای و فشار قدرت های بزرگ تشدید شده است. این پژوهش در نهایت به تبیین دقیق تر الگوهای همگرایی و واگرایی و ارائه راهکارهایی برای تعمیق نقاط مشترک و مدیریت اختلافات در راستای منافع ملی و منطقه ای می پردازد.

عربستان سعودی به عنوان یکی از مهمترین کشورهای منطقه خلیج فارس از دیرباز مورد توجه پژوهشگران حوزه بین الملل بوده است. جایگاه مهم و نفوذ عمیق عربستان سعودی بر منطقه و جهان از دلایل گوناگونی ریشه می گیرد. از آن جمله می توان به منابع نفت و گاز سرشار این کشور، وجود حرمین شریفین و برگزاری سالانه مراسم حج در عربستان سعودی و همچنین ارتباطات عمیق این کشور و خاندان سلطنتنی این کشور با آمریکا اشاره کرد. طبیعی است که در این میان، سیاست خارجی عربستان و فهم مولفه های موثر بر آن در قبال جمهوری اسلامی ایران از اهمیت به سزایی برای تصمیم گیران جمهوری اسلامی ایران برخوردار باشد. در این پژوهش از میان عوامل متعدد موثر بر سیاست خارجی عربستان سعودی در قبال جمهوری اسلامی ایران درصدد یافتن موثرترین آنها حد فاصل سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۷ می باشیم. ارتباط با آمریکا، نفت، تقابل نظام پادشاهی در عربستان و نظام مبتنی بر مردم سالاری در ایرن و همچنین تقابل وهابیت در برابر اسلامی انقلابی و رقابت جویی منطقه ای از مهمترین عوامل موثر بر سیاست خارجی عربستان در قبال جمهوری اسلامی ایران برآورد شده اند.